TBMM Genel Sekreterliği Araştırma Hizmetleri Başkanlığı tarafından hazırlanan “Hürmüz Boğazı'nın küresel ekonomi açısından önemi” başlıklı çalışmada, boğazın dünya petrol ve gaz ticareti açısından stratejik bir geçit olduğu vurgulandı. Hürmüz Boğazı, küresel enerji ticaretinin önemli bir kısmının geçtiği ve Basra Körfezi’nden Asya, Avrupa ve Amerika’ya ulaşan petrol akışının merkezi konumunda bulunuyor.
2024 verilerine göre, Hürmüz Boğazı’ndan günlük ortalama 20 milyon varil ham petrol ve petrol ürünü geçişi gerçekleşmiş olup, bu rakam küresel petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 20’sine karşılık geliyor. Ayrıca, küresel sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin beşte biri ve sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) ticaretinin üçte biri bu boğazdan sağlanıyor.
Uluslararası Hukuk ve Boğazın Yönetimi
Çalışmada, Hürmüz Boğazı’nın yönetimine ilişkin özel bir uluslararası anlaşmanın bulunmadığı ancak genel kabul gören yaklaşımın Boğaz’ın Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (UNCLOS) hükümleri çerçevesinde değerlendirilmesi olduğu belirtildi. Kriz dönemlerinde dahi boğazdan geçişin engellenmesinin uluslararası hukuka aykırı olduğu kaydedildi.
Basra Körfezi’ne kıyısı olan Suudi Arabistan, İran, Irak, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Kuveyt gibi ülkelerin petrol ve doğal gaz ihracatında boğazın merkezi bir rol oynadığı ifade edildi. Boğaz, Asya pazarlarına doğrudan erişim sağlamakla birlikte, Süveyş Kanalı üzerinden Avrupa ve Amerika kıtasına ulaşım imkânı sunuyor.
Bölge Ülkelerinin Ekonomik Bağımlılığı
Çalışmada, Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan petrol ürünleri ticaretinin yanı sıra gıda, sanayi ve sağlık ürünleri ithalatının da bölge ülkelerinin ekonomileri için stratejik önem taşıdığı vurgulandı. Türkiye’nin ham petrol ihtiyacının yüzde 20’si bu boğaz üzerinden Körfez ülkelerinden karşılanıyor.
Boğazın kapanmasının, hidrokarbon tüketiminin büyük kısmını ithal eden ülkelerde maliyet artışlarına yol açabileceği belirtilirken, Türkiye’nin enerji tedarikinde kritik öneme sahip alternatif kaynak ve güzergahlarının bulunması nedeniyle kısa ve orta vadede ciddi bir enerji krizine maruz kalmasının beklenmediği aktarıldı.
Küresel Tedarik Zincirlerine Etkileri
Çalışmada, Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının enerji piyasaları başta olmak üzere dünya genelindeki tedarik zincirlerini etkileyebileceği ifade edildi. Boğazdan ihraç edilen petrolün büyük bir kısmı Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore gibi Asya-Pasifik ülkelerine gidiyor. Bu ülkeler, hem nihai ürün hem de yarı mamul ve ileri teknoloji ara malı üretiminde merkezi rol oynuyor.
Enerji arzındaki kesintilerin, bu ülkelerdeki üretim süreçlerini sekteye uğratabileceği ve küresel ölçekte fiyat dalgalanmalarına yol açabileceği çalışmada kaydedildi. Boğazın kapatılması durumunda üretim ve tedarik süreçlerinde domino etkisi meydana gelebileceği ifade edildi.
