Navigasyondan askeri operasyonlara, şehir planlamasından altyapı projelerine kadar hayatın her alanında kullanılan haritalar, modern dünyanın görünmez rehberlerinden biri haline geldi. Harita Genel Müdürlüğü ise havadan çekilen yüksek çözünürlüklü görüntülerden üç boyutlu kabartma haritalara kadar yürüttüğü çalışmalarla Türkiye’yi okunabilir kılıyor.
Günlük yaşamda cep telefonlarındaki navigasyon uygulamalarından araç içi yönlendirme sistemlerine kadar geniş kullanım alanına sahip haritalar, savunma ve kamu hizmetlerinde de kritik rol üstleniyor. Türkiye’nin haritacılık alanındaki öncü kurumu olan Harita Genel Müdürlüğü, ürettiği coğrafi verilerle hem askeri operasyonlara hem de sivil projelere yön veriyor.
Harita Genel Müdürlüğü yalnızca askeri amaçlarla değil, kamu yatırımlarında da aktif rol alıyor. Kamuda baraj, yol veya bina projelerinde haritalar kullanılmakta.
Hava fotoğraflarıyla başlayan süreç
Harita üretiminin en kritik aşamalarından biri olan hava fotoğrafı çekimi, Harita Genel Müdürlüğü Hava Grup Komutanlığı bünyesinde yürütülüyor. Belirlenen bölgelerde uçuş planlarının tamamlanmasının ardından yüksek çözünürlüklü hava kameralarıyla yaklaşık 6 saat süren görevler icra ediliyor. Çekilen görüntüler daha sonra Fotogrametri Dairesi Başkanlığınca değerlendirilerek harita üretim sürecinin temelini oluşturuyor.
Hava Grup Komutanlığında görevli fotokamera işletmeni, süreçte kullanılan sistemler hakkında şu bilgileri verdi: "Envanterlerimizde bulunan uçaklara sökülüp takılabilen, yüksek çözünürlüklü, geniş format, değiştirilebilir lens özellikle sayısal hava kameraları ile icra edilmektedir. Harita Genel Müdürlüğü’nün üretim planında bulunan bölgelere ait uçuş planları Fotogrametri Dairesi Başkanlığında hazırlanarak Hava Grup Komutanlığı’na teslim edilir." Meteorolojik uygunluğun tespit edilmesinin ardından uçuş ekibi oluşturuluyor. Uçuş ekibi iki pilot, bir teknisyen ve bir fotoğrafçıdan oluşmaktadır. Gerekli koordinatların sağlanmasının ardından uçuş mürettebatı bölgeye intikal ederek hava fotoğrafı çekimine başlar.
Uçuş sırasında anlık koordinasyonun büyük önem taşıdığını vurgulayan işletmen, "Önümüzde bulunan ekranlar aracılığıyla koordine ettiğimiz uçuş hatlarını pilotlarımızla birlikte takip ederek çekimini sağlıyoruz. Çekilen her bir hava fotoğrafının hızlı görüntüsü önümüzdeki ekrandan takip edilerek fotogrametrik kıymetlendirmeye uygun olup olmadığı değerlendiriliyor" şeklinde bilgi verdi.
Kabartma haritalarla üç boyutlu arazi modeli
Harita Genel Müdürlüğünde üretilen kabartma haritalar, arazinin fiziksel yapısını üç boyutlu şekilde ortaya koyuyor. Kabartma Harita Şube Müdürü mühendis Çağrı Kılınç, bu haritaların özellikle planlama ve eğitim faaliyetlerinde yoğun olarak kullanıldığını belirtti. Kılınç, "Bu haritalar, başta Türk Silahlı Kuvvetleri’nde ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarında planlama ve eğitim gibi işlerde kullanılmaktadır" dedi.
Kabartma harita üretiminin 1969 yılında başladığını ifade eden Kılınç, geçmişte üretimin el işçiliğiyle yapıldığını kaydetti. "O yıllarda üretilen haritalar, alçı kalıpların üzerine el işçiliğiyle işlenen arazi modelleri yardımıyla yapılmaktaydı. Ama artık günümüzde bu arazi modeli dediğimiz kalıplar, bilgisayar destekli CNC makinelerinde işleniyor" dedi.
Üretimin son aşamasında plastik levhalara basılan harita bilgilerinin arazi modeli üzerine vakumlanarak işlendiğini anlatan Kılınç, böylece üç boyutlu kabartma haritaların ortaya çıktığını belirtti. Kılınç, Harita Genel Müdürlüğünde üretilen kabartma haritaların en fazla 2’ye 1 metre ebadında hazırlandığını ve hem Türk Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyaçları doğrultusunda farklı ölçeklerde hem de sivil kullanıma uygun şekilde üretim ve satış faaliyetlerinin sürdüğünü ifade etti.
Türk haritacılığı tarihine tanıklık eden müze
Harita Genel Müdürlüğü Haritacılık Müzesi, Türk haritacılığının yaklaşık iki asırlık geçmişine ışık tutuyor. Harita Genel Müdürlüğü Genel Müdür Yardımcısı Albay Murat Erken, müzenin 1926 yılında alet ve objelerin toplanmasıyla kurulduğunu belirtirken, kişisel bağışlar ve kurumsal çalışmalarla geliştirilmeye devam edildiğini vurguladı. Türk haritacılığının tarih boyunca sürdüğünü ancak uzun yıllar bireysel çabalarla yürütüldüğünü ifade eden Erken, kurumsallaşma sürecinin 1818 yılında Harita Okulu’nun açılmasıyla başladığını anlattı.
Erken, Türk haritacılığının gelişiminde önemli adımlar atan Harp Okulu’nun kuruluşu ve modern haritacılık eğitimi hakkında detaylar verdi. Ayrıca, müzenin giriş bölümünde Harita Genel Müdürlüğünün kurucusu Mehmet Şevki Ölçer anısına hazırlanan özel bölümün yer aldığını ve iç bölümlerde ise tarihi cihazların sergilendiğini söyledi.
Müze duvarlarında tarihi kağıt haritalar, nadir örnekler arasında yer alan kabartma haritaları ve eski dönemlerin sanatına dair önemli eserler bulunuyor. Erken, müzenin haritacılık tarihine ve Türk resim sanatına önemli katkılar sunduğunu belirtti.
NAVİGASYONDAN ASKERİ OPERASYONLARA, ŞEHİR PLANLAMASINDAN ALTYAPI PROJELERİNE KADAR HAYATIN HER ALANINDA KULLANILAN HARİTALAR, MODERN DÜNYANIN GÖRÜNMEZ REHBERLERİNDEN BİRİ HALİNE GELDİ. HARİTA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İSE HAVADAN ÇEKİLEN YÜKSEK ÇÖZÜNÜRLÜKLÜ GÖRÜNTÜLERDEN ÜÇ BOYUTLU KABARTMA HARİTALARA KADAR YÜRÜTTÜĞÜ ÇALIŞMALARLA ADETA TÜRKİYE'Yİ OKUNABİLİR KILIYOR.
