Yemen’de yaklaşık dört yıldır büyük bir hassasiyetle korunan askeri dengeler, hava sahası egemenliği üzerinden patlak veren yeni bir krizle sarsıldı. İran’a ait bir uçağın, Husilerin kontrolü altındaki Sana Uluslararası Havalimanı’na ısrarlı iniş denemeleri, meşru Yemen hükümeti ile Husiler ve müttefikleri arasındaki askeri gerilimi yeniden zirveye taşıdı. Nisan 2022’den bu yana geniş çaplı çatışmalardan uzak durmaya çalışan taraflar, bu hamleyle birlikte yeniden savaş pozisyonuna geçti.
Havada Egemenlik Savaşı: Kriz Nasıl Başladı?
Gerilimin fitili, Yemen hükümetinin "açık bir egemenlik ihlali" olarak tanımladığı doğrudan İran uçuşlarıyla ateşlendi. Resmi kaynaklara göre, İran merkezli Mahan Air’e ait bir uçak 3 Temmuz’da Sana’ya doğrudan bir uçuş gerçekleştirdi. Benzer bir girişimin 13 Temmuz’da tekrarlanması üzerine Yemen ordusu, uçuşların BM kararlarına aykırı olduğunu belirterek askeri önlemleri devreye soktu.
İran uçağının inişini engellemek amacıyla Sana Havalimanı’nın pistleri hedef alınırken, uçağın rotasını batıdaki Hudeyde Havalimanı’na çevirerek buraya iniş yaptığı bildirildi. Tahran yönetimi konuya ilişkin sessizliğini korurken, Husiler sivil uçuşların engellenmesini "savaş ilanı" olarak niteledi ve havalimanı saldırısından Suudi Arabistan’ı sorumlu tuttu.
Karşılıklı Misillemeler: Füze ve İHA'lar Devrede
Sana Havalimanı’na yapılan müdahalenin ardından Husiler, Suudi Arabistan’ın güney kesiminde yer alan Abha Havalimanı’na balistik füzeler ve kamikaze insansız hava araçlarıyla (İHA) saldırdıklarını iddia etti. Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyon güçleri ise hava savunma sistemlerinin devreye girerek tehditleri bertaraf ettiğini açıkladı.
Öte yandan Husiler, Suudi hava sahasını kullanan uluslararası havayolu şirketlerine açıkça gözdağı vererek, Sana üzerindeki kısıtlamalar kaldırılmadığı sürece saldırı menzilinin genişleyeceği tehdidinde bulundu. Sahadaki gerginlik sivil uçuş güvenliğini de tehlikeye atarken, Sana Havalimanı'nda Uluslararası Kızılhaç Komitesine ait bir uçağın ve mürettebatının Husilerce alıkonulduğu iddiası krize yeni bir boyut kazandırdı.
"Sabrımız Tükendi": Siyasi Kanatta Alarm Durumu
Yaşanan gelişmeler üzerine Yemen Başkanlık Konseyi Başkanı Reşad el-Alimi, ülkedeki tüm askeri ve güvenlik unsurlarına teyakkuz seviyesini en üst düzeye çıkarma talimatı verdi. Yemen hava sahasında fiili durum yaratılmasına asla müsamaha gösterilmeyeceğini vurgulayan Alimi’ye destek, Savunma Bakanı Tahir el-Ukayli’den geldi. Görüntülü bir mesaj yayımlayan Ukayli, "Sabrımız tükendi, bu ihlallere askeri yanıt hakkımız saklıdır" diyerek kararlılık mesajı verdi.
Siyasi kriz, insani diplomasiyi de sekteye uğrattı. 11 Temmuz’da yapılması planlanan ve toplam 1728 kişiyi kapsayan kapsamlı esir takası anlaşması, tarafların birbirini süreci sabote etmekle suçlaması nedeniyle süresiz olarak ertelendi. Bu erteleme, taraflar arasındaki güven bunalımının ne kadar derin olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi.
BM'den Acil Çağrı: Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi gelişmeleri görüşmek üzere acil toplandı. BM Genel Sekreter Yardımcısı Muhammed Halid Hayari, tek taraflı adımların barış sürecini baltaladığını belirterek tüm aktörleri acilen itidale ve diyalog masasına dönmeye çağırdı.
Analistler Ne Diyor? Yeni Bir Savaş Kapıda mı?
Siyaset uzmanları ve bölge analistleri, yaşananların basit bir uçuş krizinden çok daha fazlası olduğu görüşünde birleşiyor. Analistlere göre:
Yeni Kırmızı Çizgiler: Hem Yemen hükümeti hem de Husiler sahada yeni "kırmızı çizgiler" çekmeye çalışıyor. İran’ın doğrudan hava köprüsü kurma çabası, meşru hükümetin egemenlik sınırlarını test etme girişimi olarak yorumlanıyor.
Yanlış Hesaplama Riski: İki taraf da şu an için topyekûn, yıkıcı bir savaşı başlatmaktan kaçınsa da karşılıklı askeri retoriğin sertleşmesi "yanlış hesaplama" (miscalculation) riskini artırıyor.
Daha Organize Bir Ordu: Yemen ordusunun geçmiş yıllara kıyasla çok daha koordineli hareket etmesi dikkat çekerken, bu durumun Husiler üzerinde baskı oluşturduğu ve onları hırçınlaştırdığı belirtiliyor.
On yılı aşkın süredir iç savaş pençesinde kıvranan Yemen'de, Nisan 2022'den bu yana can suyu olan kırılgan ateşkes, tarihinin en zorlu sınavını veriyor. Gelişmelerin bölgesel bir çatışmaya evrilip evrilmeyeceğini ise önümüzdeki günlerde tarafların atacağı adımlar belirleyecek.
