Müziğin birleştirici gücü ve Köy Enstitüsü ruhuyla mucizeler yaratan kadınların hikayelerini anlattığı "Müzikli Bir Hikaye" ve "Umutlu Bir Hikaye" filmleri ile yurt içinde ve yurt dışında çok sayıda festivale katıldı. 2019 yılında ise Denizli'de yaşayan Köy Enstitüsü mezunu öğretmenlerin anılarından yola çıkarak Köy Enstitüsü modelini ve Köy Enstitülerinin ruhunu anlattığı "Bu işte Bir Umut Var" isimli belgesel filmini çekti.
Şimdi de senaryosunu aynı zamanda halk sağlığı uzmanı hekimi olan yazar Esen Armağan Özakbaş ile birlikte yazdıkları Narperi'nin Bileziği belgeselini çekiyor. Belgesel; Denizli'nin Bozkurt ilçesinde yaşayan, öğrenimine devam edememiş, mesleği ve geliri olmayan kadınlara, gelir getirecek bir beceri kazandırma düşüncesiyle açılan bez bebek yapım atölyesindeki kadınların yaşadıkları değişimi masalsı bir dille anlatıyor. Atölye Denizli Soroptimist Kulübü ve Bozkurt Belediyesi'nin paydaşlığında kadınlara destek veriyor.
Belgesel klasik masal imgesinin de dışına çıkıyor, masallarda erkeğe yakıştırılan 'at, avrat, silah' üçlüsündeki atı kadının ulaşım aracı haline getiriyor. Öyle ki Narperi'nın Bileziğin masalındaki kadın terzilik yaparak kazandığı parayla at satın alıp, çevre köylere dolaşmaya gider. Ayrıca, masaldaki iki kadın karakterin hayali, beyaz atlı prensle evlenmek değil, dünyayı gezmek olarak öne çıkıyor. Burada terzilik özgüveni ve mutluluğu arttıran, kadının istediği kararları vermesine olanak sağlayan bir altın bilezik, meslek olarak sunuluyor.
NEDEN BEZ BEBEK?
Atölyenin pek çok el emeği ürünü arasında bez bebek, metaforik değeriyle öne çıkıyor. Çocukluğu, evcilik oyununu, anneliği, doğumu çağrıştıran yanlarıyla bez bebek, atölyenin temel objesi. Zaman zaman kadınları çocukluklarına götürüyor, zaman zaman annelik deneyimlerine. Büyümek üzerine düşündürüyor. Atölye etkinlikleri başında masal anlatıcısının anlattığı "Narperi'nin Bileziği" masalı, simgeler üzerinden sorunların tartışılması ve kendini ifade etme kolaylığını sunarken, bez bebek de masalsı bir objeye, hatta ruh verilen bir kahramana dönüşüyor kadınlar için.
Bez bebek yapımının son aşamasında, kendilerine yakıştırdıkları ya da eskiden beri edinmeyi istedikleri mesleklerle var ederler bez bebeklerini. Kimi doktor, öğretmen, kimi mühendis, dansçı… Ne istediğini bilen, kendinden memnun ve özgüveni yüksek bebekler. Bir nevi onları yaratan kadınlar gibi…
Yönetmen Jale İncekol'un Narperi'nin Bileziği'nin farklı olan yanını ise şöyle anlatıyor:
NEDEN MASAL OLARAK "NARPERİ'NİN BİLEZİĞİ" KULLANILDI?
Masallar, sözlü kültürün bir parçası olup, doğduğu toplumun değer yargılarını, kaygılarını, korkularını, mutluluklarını yansıtırken, insan doğasına özgü evrensel özellikler de taşıyabilmektedir. Sadece toplumun aynası olmayıp, aynı zamanda hemen her yaş grubunda, temel yaşam sorunlarına çözüm buldurucu, bir anlamda dönüştürücü işlevi de vardır masalların.
Tabii günümüzde, öyle hızlı yenileniyor ki yaşam, masalların eş zamanlı olarak bu değişime ayak uydurabileceğini söylemek safdillik olur. Belki de bu nedenle, masalın bir yazım türü olarak desteklenmesi, değişen toplumun nabzını tutabilmeyi kolaylaştıracaktır.
Masal, toplum katılımlı projelerde eğitim amaçlı ya da herhangi bir konuda farkındalık geliştirmek üzere yararlanmaya elverişli bir anlatı türüdür. Çünkü masallarla çocuklukta tanışılır ve bu nedenle kolay içselleştirilir, benimsenir. Ayrıca, olağandışı olay ve varlıklar merak uyandırır, keyiflendirir. Böylelikle, kuramsal olarak sıkıcı olabilecek bir konu bile, masal sayesinde zevkli bir söyleşi ortamında tartışılabilir.
Genel olarak masallarda, kadın ve erkeğin, toplumsal cinsiyet rolleriyle uyumlu biçimde konumlandırıldığını görürüz. Buna göre; kadınlar daha çok evdedir, bekarsa beyaz atlı prensi ya da şehzadeyi beklemektedir evlenmek için. Pek çok masalda, kadın ev dışında var olabilmek için erkek kılığına girmekte, ancak erkek gibi göründüğünde bir işte çalışabilmektedir. Masallardaki bu özellikler, var olan toplumsal cinsiyet rollerinin kuşaktan kuşağa aktarımına hizmet etmektedir.
Durum böyle olunca, atölye çalışmasının amaçlarından biri olan toplumsal cinsiyet rollerine dayalı eşitsizlik ve bağlantılı sorunlar konusunda farkındalık geliştirebilmek için, projeye uygun yeni bir masala gereksinim duyulmuş, "Narperi'nin Bileziği" masalı, bu proje için yazılmıştır.
Peki, "Narperi'nin Bileziği" masalında farklı olan nedir?
Klasik masallarda at, erkeğe yakıştırılır ve "at, avrat, silah" üçlüsü, erkeğin gücünü temsil etmektedir. Ataerkil sistemin masallara izdüşümünde önemli bir simgedir at. Oysa Narperi'nin Bileziği masalında kadın, terzilik yaparak kazandığı parayla at satın almakta ve at sırtında çevre köylere gitmektedir. Ayrıca, masaldaki iki kadın karakterin de hayali, beyaz atlı prensle evlenmek değil, dünyayı gezmektir.
Masalda, çok çalışarak ustalaştığı terzilik, Narperi'nin altın bileziği olmuştur. Böylelikle özgüveni artmış, mutlu olmuş, onunla evlenmek isteyen pek çok genci reddetmiş, sonunda beğendiği kişi ile evlenmiştir.
Masal anlatıcı, Narperi'nin Bileziği masalını anlattıktan sonra, katılımcılarla söyleşmektedir. Masalın kurgusu, yer yer klasik özellikler içermekle birlikte, toplumsal cinsiyet ayrımcılığı ve eşitlik üzerine sorular sormaya, akıl yürütmeye uygun kapılar açmaktadır. Ayrıca, atölye çalışmaları boyunca, hem atölyede hem de park, bahçe gibi mekanlarda, eğitici ekiple bir araya gelen kadınlar, kendilerini istedikleri gibi var etme ve güçlendirmeye ilişkin söyleşisini sürdürmektedir. Eğitici ekip, yapılandırılmış bir söyleşi içeriği ile önceden hazırlanmıştır bu etkileşime. Böylelikle, toplumsal cinsiyet ayrımcılığı, özellikle ev içi emek ve eşit öğrenim hakkından yararlanamama ve meslek edinememe üzerinden tartışılmaktadır.
Masal ekseninde yürüyen söyleşilerde, ağırlıklı olarak meslek sahibi olmanın ve para kazanmanın kişisel ve sosyal yönden çıktılarının neler olabileceği üzerinde durulmuştur.
NARPERİ'NİN BİLEZİĞİ
Uzun metraj dökümanter drama
Hikaye-Yönetmen : Jale İncekol
Senaryo : Esen Armağan Özakbaş/ Jale İncekol
Sanat Yönetmeni : Ayla İncekol
Teknik Ekip : Antalya Film Ekibi ( AFE )
