Türk-İslam tarihi alanında yaptığı çalışmalarla iz bırakan Bahriye Üçok, akademik kariyeri, siyasal duruşu ve laiklik vurgusuyla Türkiye’nin yakın tarihine damga vuran isimler arasında yer aldı. Üniversitelerde ilahiyat fakültesinde ders veren ilk kadın akademisyen olarak kayıtlara geçen Üçok, 1990 yılında evine gönderilen bombalı paketle yaşamını yitirdi. Aradan geçen yıllara rağmen Bahriye Üçok’un hayatı, ölümü ve eserleri merak edilmeye devam ediyor.
Bahriye Üçok kimdir?
Bahriye Üçok, 1919 yılında Trabzon’da dünyaya geldi. Aslen Gümüşhaneli olan Üçok, ilk ve orta öğrenimini Ordu’da tamamladı. İstanbul Kandilli Kız Lisesi’nden mezun olduktan sonra Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Ortaçağ Türk-İslam Tarihi bölümünde lisans eğitimini bitirdi. Aynı yıllarda Devlet Konservatuvarı Opera Bölümü’nü de tamamlayarak çok yönlü bir akademik altyapı edindi.
Eğitimini tamamladıktan sonra Samsun ve Ankara’da 11 yıl lise öğretmenliği yapan Üçok, 1953 yılında Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde akademik hayata adım attı. Bu görevle birlikte Türkiye’nin ilk kadın ilahiyat öğretim üyesi oldu. 1957’de doktorasını tamamladı, 1964’te “İslam Devletlerinde Kadın Hükümdarlar” adlı çalışmasıyla doçent unvanını aldı.
Siyasi hayatı ve laiklik mücadelesi
Bahriye Üçok, yalnızca akademisyen kimliğiyle değil, siyasi duruşuyla da öne çıktı. 1971 yılında Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay tarafından senatör olarak atandı ve beş yıl boyunca Cumhuriyet Senatosu Divan Üyeliği yaptı. 1977’de Cumhuriyet Halk Partisi’ne katıldı, 12 Eylül sonrası Halkçı Parti’nin kurucuları arasında yer aldı. 1983 seçimlerinde Ordu milletvekili olarak TBMM’ye girdi, daha sonra SHP’de siyaset yaptı.
İslam’ı Kur’an merkezli, çağdaş ve akılcı bir anlayışla yorumlayan Üçok, özellikle kadın hakları, laiklik ve irtica tehlikesi konularındaki çıkışlarıyla dikkat çekti. Bu görüşleri nedeniyle uzun yıllar tehditler aldı ve akademik çalışmalarına bir süre ara vermek zorunda kaldı.
Bahriye Üçok ne zaman, nasıl hayatını kaybetti?
Bahriye Üçok, 6 Ekim 1990 tarihinde Ankara Çankaya’daki evine gönderilen bir kitap paketini teslim aldı. Üzerinde “İlmi Araştırmalar Vakfı” ibaresi bulunan paketten şüphelenen Üçok, paketi kapısının önünde açmak isterken içine yerleştirilen bomba patladı. Ağır yaralanan Üçok, Hacettepe Tıp Fakültesi’ne kaldırıldı ancak aynı gün saat 20.00 sıralarında 71 yaşında hayatını kaybetti.
Cenazesi 9 Ekim 1990’da Maltepe Camii’nden kaldırılarak Karşıyaka Mezarlığı’na defnedildi. Suikastı “İslami Hareket” adlı örgüt üstlendi. Olay, Türkiye’nin 1990’lı yıllardaki faili meçhul siyasi cinayetlerinin simge örneklerinden biri olarak hafızalara kazındı.
Bahriye Üçok’un eserleri neler?
Bahriye Üçok, İslam tarihi ve kadın çalışmaları alanında birçok önemli esere imza attı. Başlıca kitapları şunlardır:
İslam Devletlerinde Kadın Hükümdarlar
İslam’dan Dönenler ve Yalancı Peygamberler
İslam Devletlerinde Türk Naibeler ve Kadın Hükümdarlar
İslam Tarihi: Emeviler – Abbasiler
Atatürk’ün İzinde Bir Arpa Boyu
Şeriat Sarmalında Türkiye
