2 Ekim 2018’de İstanbul’daki Suudi Arabistan Başkonsolosluğunda yaşanan cinayet, yalnızca Türkiye’yi değil tüm dünyayı sarstı. Gazeteci Cemal Kaşıkçı’nın diplomatik bir binada öldürülmesi, basın özgürlüğü, insan hakları ve devlet sorumluluğu tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Aradan geçen yıllara rağmen Kaşıkçı’nın kim olduğu, neden hedef alındığı ve kaç yaşında hayatını kaybettiği hâlâ en çok merak edilen sorular arasında yer alıyor. İşte Cemal Kaşıkçı’nın yaşamı, gazetecilik kariyeri ve öldürülmesine giden sürecin ayrıntıları.
Cemal Kaşıkçı kimdir?
Cemal Kaşıkçı, 13 Ekim 1958 tarihinde Suudi Arabistan’ın Medine kentinde dünyaya geldi. Türk asıllı bir aileye mensup olan Kaşıkçı’nın kökleri yaklaşık beş yüzyıl öncesine dayanıyor. Dedesi, Suudi Arabistan’ın kurucusu Kral Abdülaziz Al Suud’un özel doktoru olarak görev yaptı. Bu yönüyle Kaşıkçı, hem Suudi yönetimini yakından tanıyan hem de ülkenin siyasi yapısını içeriden gözlemleme imkânı bulan bir aile ortamında büyüdü.
Eğitim hayatına Suudi Arabistan’da başlayan Cemal Kaşıkçı, üniversite eğitimi için ABD’ye gitti. Indiana Üniversitesi Gazetecilik Bölümü’nden 1983 yılında mezun oldu. Bu eğitim, onun mesleki bakış açısını şekillendiren en önemli adımlardan biri oldu ve uluslararası gazetecilik anlayışını benimsemesini sağladı.
Gazetecilik kariyeri nasıl başladı?
Cemal Kaşıkçı gazetecilik kariyerine İngilizce yayımlanan Saudi Gazette gazetesinde başladı. Ardından Şarkul Avsat, Arab News ve Vatan gibi Suudi Arabistan’ın önde gelen medya kuruluşlarında görev aldı. Özellikle Ortadoğu’daki kriz bölgelerinden yaptığı haberlerle tanındı. Afganistan Savaşı, Körfez Savaşı ve El Kaide gibi konularda sahadan aktardığı bilgiler, onu bölgenin en bilinen gazetecilerinden biri haline getirdi.
Kaşıkçı, El Kaide lideri Usame Bin Ladin ile röportaj yapan sayılı gazetecilerden biri olarak da dikkat çekti. Bu röportajlar, onun yalnızca bir köşe yazarı değil, aynı zamanda sahaya inen ve risk alan bir gazeteci olduğunu gösterdi. Zamanla Suudi Arabistan’da reform yanlısı görüşleriyle öne çıktı.
Suudi Arabistan yönetimiyle ilişkisi
Cemal Kaşıkçı, yalnızca gazetecilik yapmadı; diplomatik alanda da önemli görevler üstlendi. 2003-2007 yılları arasında Suudi Arabistan’ın Londra ve Washington büyükelçisi olan Prens Turki Faysal’a basın danışmanlığı yaptı. Bu görev, Kaşıkçı’nın devlet mekanizmasını daha yakından tanımasına olanak sağladı.
2007 yılında Vatan gazetesine genel yayın yönetmeni olarak atandı. Ancak reform yanlısı yayın politikası ve ifade özgürlüğünü savunan yazıları nedeniyle 2010 yılında bu görevden alındı. Buna rağmen Kaşıkçı, Suudi Arabistan’da uzun süre “ülkenin en önemli gazetecilerinden biri” olarak anılmaya devam etti. Nitekim 2008 yılında Kral Abdullah, Kaşıkçı’yı İngiltere ziyareti sırasında Kraliçe II. Elizabeth’e bu şekilde tanıttı.
ABD’ye gidiş ve muhalif duruş
2017 yılı, Cemal Kaşıkçı’nın hayatında bir kırılma noktası oldu. Suudi Arabistan’daki siyasi baskı ortamının artması ve gazetecilere yönelik kısıtlamalar nedeniyle ülkesinden ayrılarak ABD’ye yerleşti. Burada The Washington Post için köşe yazıları kaleme almaya başladı.
Yazılarında özellikle Veliaht Prens Muhammed bin Selman’ın politikalarını eleştiren Kaşıkçı, Suudi Arabistan’daki tutuklamalar, ifade özgürlüğü ihlalleri ve Yemen savaşı gibi konulara dikkat çekti. Bu yazılar, onu Suudi yönetiminin açıkça muhalif olarak gördüğü isimlerden biri haline getirdi.
İstanbul Başkonsolosluğunda ne oldu?
Cemal Kaşıkçı, 2018 yılında nişanlısıyla evlilik işlemleri için gerekli belgeleri almak amacıyla İstanbul’daki Suudi Arabistan Başkonsolosluğuna başvurdu. Kendisine 2 Ekim 2018 günü için randevu verildi. Aynı gün, 15 kişilik bir ekip Kaşıkçı’dan önce konsolosluk binasına giriş yaptı.
Kaşıkçı, saat 13.08’de konsolosluğa girdikten sonra bir daha dışarı çıkmadı. Yapılan soruşturmalar sonucunda, Kaşıkçı’nın bina içinde boğularak öldürüldüğü ve cesedinin parçalandığı ortaya çıktı. Cesedin akıbeti ise hâlâ bilinmiyor.
Cemal Kaşıkçı kaç yaşındaydı?
Cemal Kaşıkçı, öldürüldüğü 2 Ekim 2018 tarihinde 59 yaşındaydı. 13 Ekim’de 60 yaşına girmesine yalnızca 11 gün kalmıştı.
Uluslararası yankı ve Kaşıkçı’nın mirası
Cinayet sonrası Suudi Arabistan yönetimi olayı günlerce inkâr etti, ardından cinayeti kabul etmek zorunda kaldı. Birleşmiş Milletler, 2019 yılında yayımladığı raporda olayı açık şekilde “devlet destekli yargısız infaz” olarak tanımladı. Türkiye’de açılan davalar ve uluslararası tepkiler, cinayetin siyasi boyutunu gözler önüne serdi.
Cemal Kaşıkçı bugün, Ortadoğu’da ifade özgürlüğü uğruna hayatını kaybeden en sembolik gazetecilerden biri olarak anılıyor. Yazıları ve duruşu, basın özgürlüğü mücadelesinin unutulmaz isimleri arasında yer almaya devam ediyor.
