Bankaların batık kredisinde hangi iller önde; konkordato ve iflas dalgası
Giriş
Batık kredi artık yalnızca bankaların bilançosunda değil, asliye ticaret mahkemelerinin koridorlarında da büyüyor. BDDK verilerine göre 31 Aralık 2025 ile 30 Eylül 2026 arasındaki dokuz ayda yurt içi nakdi krediler %24,1 artışla 29 trilyon 292,7 milyar liraya çıkarken, takipteki alacaklar %55 artışla 912,4 milyar liraya yükseldi; takibe düşme oranı %2,5'ten %3,1'e çıktı. Aynı yılın ilk on ayında ise mahkemeler konkordato kapsamında 4.936 karar verdi, 249 şirket için iflas kararı çıktı. İflas sayısı henüz yıl bitmeden 2025'in toplamını aştı.
Bu yazı iki haritayı üst üste koyuyor: Batık kredinin il il nasıl dağıldığı ve bu bozulmanın konkordato ile iflas hukukunda ne anlama geldiği. Ana tezim şu: Batığın hızı taşrada, hacmi metropolde, oranı ise Doğu ve Güneydoğu'da; konkordato ve iflas ise bu üç haritanın kesiştiği yerde, yani sektör, teminat yapısı ve alacaklı dengesi üzerinden belirleniyor.
1. ULUSAL TABLO: ORTALAMA YANILTICI
Dokuz ayda takipteki kredi stoku 912,4 milyar liraya çıktı; yurt dışı kredilerdeki 4,7 milyar lira eklendiğinde sektörün toplam takipteki alacağı 917,1 milyar lirayı buluyor. Bozulma ülke geneline yayıldı: Ocak–Eylül döneminde takipteki kredi hacmi 81 ilin tamamında arttı. Yedi ilde artış %100'ün üzerinde, 57 ilde %50 ile %100 arasında kaldı.
Ürün tarafında da aynı yön görünüyor. Takipteki KOBİ kredileri yılın 27. haftasında bir yıl öncesine göre %112,9 artışla 130,7 milyar liradan 278,3 milyar liraya çıktı. Bireysel kredi kartı takip bakiyesi 2 Ocak'taki yaklaşık 125,2 milyar liradan 16 Ekim'de 207,2 milyar liraya (%65,4) yükseldi. İhtiyaç kredilerinde takibe dönüşüm oranı ise 9 Ekim itibarıyla %6,83 ile yeni bir zirveye ulaştı.
2. ÜÇ ŞAMPİYONLUK: HIZ HACİM ORAN
"Hangi il en kötü durumda?" sorusunun cevabı ölçüye göre değişiyor. Her ölçü ayrı bir risk anlatıyor.
2.1 Hız şampiyonları: İlk on il
Takipteki stokun dokuz ayda en hızlı büyüdüğü iller aşağıdaki gibi. "Oran artışı" sütununu (Eylül 2026 oranı eksi Aralık 2025 oranı) kendi hesabım olarak ekledim.
Tablonun okunması gereken yerleri:
Yüzdesel şampiyon ile oran şampiyonu aynı değil. Edirne büyüme hızında birinci, ama takip oranını en çok artıran il Adıyaman (2,44 puan), ardından Karabük (2,27 puan). Adıyaman aynı zamanda bu listede en yüksek takip oranına (%5,17) sahip.
Yedi il stoku ikiye katladı. Edirne'den Kayseri'ye kadar yedi ilde artış %100'ü aştı; Uşak, Bartın ve Siirt bu eşiğin hemen altında.
Kayseri farklı bir ağırlıkta. Listedeki diğer illerin stoku 1–5 milyar lira aralığında kalırken Kayseri 5,8 milyar liralık net artışla 11,6 milyar liraya ulaştı. Orada %100'lük artış mutlak olarak da önemli bir tutar demek.
Küçük taban uyarısı. Bitlis, Bartın, Siirt gibi illerde stok 1,5 milyar liranın altında ya da yakınında. Küçük tabanda birkaç büyük dosya yüzdeyi çok yükseltebilir; bu yüzden sıralamayı tek başına "çöküş" değil, öncelikle bir erken uyarı olarak okumak gerekir.
2.2 Olası sürücüler (hipotez)
İl bazında nedensellik kurmak için saha verisi gerekir; aşağıdakiler illerin ekonomik yapısından yapılan makul okumalardır:
Sınır ticareti ve tarım (Edirne): Nakit akışı mevsimsel ve dış ticarete bağlı olduğunda sıkı para politikası hemen hissedilir.
Ağır sanayi (Karabük): Demir-çelik gibi girdi maliyeti yüksek sektörlerde marj kısa sürede erir.
Deprem sonrası erteleme dönemleri (Adıyaman): Ertelenen ödemeler bittiğinde bozulmanın geç görünmesi beklenebilir.
Tarımsal maliyetler ve fındık finansmanı (Ordu): Üreticinin finansman yükü hasat döngüsüne bağlı ödeme riskini artırır.
Kamu yatırımı ve bölgesel ticaret (Bitlis): Yerel ekonomide kamu harcamasının payı büyükse yavaşlama hızla kredilere yansır.
Mobilya ve tekstil ihracatı (Kayseri, Uşak): Küresel talep zayıfladığında ihracatçı KOBİ'ler ve istihdam birlikte baskı altında kalır.
Yerel ticaret ve hizmetler (Bartın), tarımsal depolama ve KOBİ (Niğde), finansa erişim kısıtları (Siirt): Alternatif finansman kaynağı az olan yerlerde borç çevrimi zorlaşır.
