Gümüşhane’nin Şiran ilçesindeki Çakırkaya Manastırı, tarihi ve kültürel zenginliğiyle dikkat çekerken, uzun yıllardır bakımsız kalmış durumda. İlçenin Çakırkaya Köyü’nde yer alan bu eşsiz yapı, kaya içerisine oyularak inşa edilmiş olmasıyla dikkatlice korunması gereken bir miras. Ancak bakımsızlık ve tahribat nedeniyle manastırın bazı bölümleri önemli zarar görmüş.
Tarihi geçmişi ve mimari özellikleri
Manastırın yapım tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte, tarihi kaynaklara göre 13. ile 15. yüzyıllar arasında inşa edildiği tahmin ediliyor. 1848 yılında Piskopos Jeremias Georgiades tarafından yeniden düzenlendiği biliniyor. Yaklaşık 65 metre yükseklikteki kaya kütlesinin oyulmasıyla oluşturulan manastır, doğal yapısıyla birleşerek bölgenin önemli tarihi eserlerinden biri haline gelmiştir. Zaman zaman "Gümüşhane’nin Sümela’sı" olarak adlandırılan bu yapı, tarih boyunca önemli dini ve kültürel işlevler üstlenmiştir.
Günümüzdeki durumu ve korunma çabaları
Ne yazık ki, Çakırkaya Manastırı bugün yeterli ilgi ve korumadan yoksun. Yıllar içinde bakımsız kalan yapı, define arama faaliyetleri ve diğer insan kaynaklı etkenlerle tahrip olmuş. Tarihi yapının korunması için 2016 yılında tescil işlemleri yapılırken, takip eden yıllarda rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri hazırlandı. Çakırkaya Köyü sakini Baysal Kaya, manastırın günümüzde harap hale gelmesinin yanı sıra, köylerindeki rivayetler doğrultusunda manastırın geçmişine ilişkin bilgiler sunuyor. Kaya, "Buranın tarihiyle ilgili anlatılanlar 1800’lü yıllara kadar uzanıyor. Döneminde burası, Rumlar tarafından kullanıldı." dedi.
Çakırkaya Köyü Muhtarı Seyfettin Demir de benzer şekilde, gelen ziyaretçilerin manastıra zarar verdiğini ve yapının bir an önce restore edilmesi gerektiğini vurguladı. Manastırın konumu, Tomara Şelalesi'ne yakın olduğu için, turistlerin yoğun ilgi gösterdiği bir yer haline gelmiş durumda. Bu nedenle, gerekli restorasyon çalışmaları yapıldığında, hem turizme kazandırılması hem de kültürel mirasın korunması mümkün olacaktır.
Çakırkaya Manastırı’nın restore edilmesi, yalnızca yapının gelecek nesillere aktarılması açısından değil, aynı zamanda Şiran’ın turizm potansiyelinin artırılması açısından da büyük bir önem taşıyor.
Gümüşhane'nin kaderine terk edilen tarihi mirası: Çakırkaya Manastırı
