Osmanlı arşivlerinde yapılan titiz bir araştırma, Kanuni Sultan Süleyman’ın Erzurum’a verdiği önemi gözler önüne seren ve şehrin hem mimari hem de doğal zenginliğini belgeleyen 469 yıllık bir fermanı gün yüzüne çıkardı.
Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği (TDED) Erzurum Şubesi Tarih Komisyonu Başkanı Taner Özdemir’in çalışmalarıyla ulaşılan 1557 tarihli belge, Osmanlı sarayının lüks ve estetik tercihlerinde Erzurum’un stratejik bir tedarik noktası olduğunu kanıtlıyor. Kanuni Sultan Süleyman’ın, 1534 yılındaki Irakeyn Seferi sırasında yıkık bir halde bulduğu Erzurum’u surlardan camilere kadar yeniden inşa ederek şehre eyalet kimliği kazandırdığı biliniyordu. Ancak yeni bulunan bu ferman, padişahın şehre olan ilgisinin sadece imar faaliyetleriyle sınırlı kalmadığını, bölgenin yaban hayatına da uzandığını gösteriyor.
Sarayın kürk ihtiyacı Erzurum’dan karşılanıyordu
Arşivden çıkan Hicri 965 tarihli ferman, doğrudan padişahın şahsi hizmetleri için Erzurum ve çevresindeki avcılar ile köylülerden vaşak temin edilmesini emrediyor. O dönemde asaletin ve gücün sembolü olarak görülen vaşak kürklerinin saraya gönderilmesi için verilen bu talimat, şehrin doğal kaynaklarının imparatorluk nezdindeki değerini ortaya koyuyor. Özdemir, bu belgenin Erzurum’un sadece bir serhat kalesi değil, aynı zamanda sarayın estetik ihtiyaçlarını karşılayan bir merkez olduğunu tescillediğini belirtiyor.
Orman hayaletlerinin kadim vatanı
Günümüzde İspir, Oltu ve Tortum gibi bölgelerde sıkça görüntülenen vaşakların varlığı, bu tarihi belgeyle çok daha derin bir anlam kazanıyor. Özdemir, bu muazzam canlıların bölgedeki varlığının tesadüf olmadığını, arşivdeki vesikanın vaşakların yüzyıllardır bu toprakların gerçek sahipleri olduğunu kanıtladığını ifade ediyor.
Taşınmaz mirastan yaban hayatına
Kanuni Sultan Süleyman’ın Erzurum’a bıraktığı mimari eserlerin ötesinde, coğrafyanın yaban hayatına da kıymet verdiğini vurgulayan Taner Özdemir, bu keşfin tarihi miras ile doğayı birleştiren eşsiz bir köprü niteliğinde olduğunu belirtiyor. Belge, Osmanlı’nın bir şehri sadece askeri bir üs olarak değil, tüm doğal zenginliğiyle korunan bir değer olarak gördüğünün somut bir kanıtı olarak arşivlerdeki yerini alıyor.
