Küresel iklim değişikliği ve çölleşme tehdidi altındaki Türkiye topraklarında, tarım ve hayvancılığın geleceğini değiştirecek dev bir adım atıldı. Tarım ve Orman Bakanlığı’na bağlı Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM), anavatanı Kuzey Amerika olan ve "halofit" (tuz seven) bir bitki türü olarak bilinen tuz çalısını (atriplex) Türkiye meralarına kazandırdı. Yıllar süren deneme çalışmalarının ardından tam 1 milyon adet tuz çalısı fidesi üretilerek toprakla buluşturuldu. Önümüzdeki 5 yılda ise bu sayının 6 milyona çıkarılması hedefleniyor.
Çöl Koşullarında Bile Hayatta Kalıyor
Tuz çalısını sıradan bir mera bitkisinden ayıran en büyük özellik, ekstrem doğa koşullarına gösterdiği inanılmaz direnç. Uygun zemin bulduğunda köklerini yerin 10 metre altına kadar indirebilen bu marifetli çalı, suyun neredeyse hiç bulunmadığı çöllerde bile hayatta kalabiliyor. Üzerindeki mumsu ve tüylü yaprak yapısı sayesinde buharlaşmayı minimumda tutan bitki, -32 dereceye kadar ulaşan dondurucu kış soğuklarına dahi meydan okuyor. Diğer tüm mera otlarının kuruyup sarardığı en kurak dönemlerde bile yeşil kalarak hayvancılık için hayati bir besin kaynağı oluşturuyor.
Tuzlu Suyun İçinde Test Edildi, Tam Not Aldı
Projenin ilk adımları, Konya Toprak Su ve Çölleşme ile Mücadele Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü tarafından Tuz Gölü çevresinde atıldı. Bitkinin doğrudan tuzlu su içinde bile gelişimini sürdürmesi üzerine çalışmalar genişletildi. Eskişehir, Konya ve Karaman'ın verimsiz, aşırı borlu, kireçli, dik ve organik madde açısından fakir arazilerinde yapılan testlerin tamamından olumlu sonuç alındı. Hatta 2020 yılında Karaman Ayrancı’da yaşanan şiddetli kum fırtınalarının tahrip ettiği alanlar, dikilen tuz çalıları sayesinde yeniden hayata döndü.
Karayollarında Can Güvenliği Sağlayacak
Bitkinin şaşırtıcı faydalarından biri de karayolu güvenliğinde ortaya çıktı. Geçtiğimiz yıllarda Aksaray-Konya yolunda kum fırtınası nedeniyle yaşanan ve ölümlerle sonuçlanan zincirleme trafik kazalarının ardından bölgede tuz çalısı ile mera ıslahı başlatıldı. Yol kenarlarına dikilen bitkiler sayesinde havadaki toz miktarında ciddi bir düşüş gözlendi. Üstelik deneme parsellerinde otlatılan koyunların bitkiyi çok severek tükettiği, tamamen yense bile tuz çalısının bir hafta içinde yeniden sürgün vererek küllerinden doğduğu tespit edildi.
,
Sıfır Maliyet, 30 Yıl Kesintisiz Ömür
Tuz çalısı üreticiler ve besiciler için tam anlamıyla bir "ekonomik mucize" niteliğinde. Bitki dikilirken verilen ilk can suyu dışında ne sulama ne de gübreleme talep ediyor. Hastalık ve zararlılara karşı doğal bir bağışıklığı bulunan çalı, hayvanlar tarafından otlatıldığı için budama masrafı da çıkarmıyor. Toprakla buluştuktan 2 yıl sonra ideal otlatma olgunluğuna erişen bitki, tam 30 yıl boyunca verimini kaybetmeden hayatta kalıyor. Besin değeri açısından da oldukça zengin olan tuz çalısı, yüzde 12 ila 20 oranında ham protein, yüksek miktarda A ve E vitamini ile yüzde 65’e varan yüksek bir sindirilebilirliğe sahip.
Hedef: 8 Milyon Hektar Kurak Alanı Kurtarmak
Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) verilerine göre Türkiye topraklarının yüzde 34'ü kurak, yüzde 36'sı ise yarı kurak iklim özelliklerine sahip. Bakanlık, bu devasa risk altındaki 8 milyon hektardan fazla alanın ıslahında tuz çalısını başrol oyuncusu yapmaya hazırlanıyor. Bugüne kadar üretilen 1 milyon fide; Konya, Aksaray, Karaman ve Niğde’de toplam 9 bin 150 hektarlık alana dikildi.
Gelecek 5 yıllık planda üretilecek 6 milyon fidenin 1 milyonu doğrudan Konya Ovası Projesi (KOP) illerine ayrıldı. Konya’daki 1000 metrekarelik özel üretim serasının yanı sıra Van Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü de bölge için üretime başladı. İsteyen çiftçiler, TAGEM seralarından fide temin ederek kendi verimsiz arazilerini yüksek proteinli birer yem bankasına dönüştürebilecek.
