Kültür ve Turizm Bakanlığı, Türkiye'nin en önemli arkeolojik alanlarından biri olan Sardes Antik Kenti ve Bintepe Lidya Tümülüsleri’ni yasa dışı kazı ve tahribattan korumak için dev bir teknolojik hamle yaptı.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy'un katılımıyla açılışı gerçekleştirilen “Havadan İzleme ve Güvenlik Merkezi”, kültürel mirasın korunmasında yepyeni bir sayfa açıyor. Merkezin temel hedefi; eserleri çalındıktan sonra geri getirmek için uğraşmak yerine, ait oldukları topraklarda güvenle kalmalarını sağlamak.
UNESCO Yolundaki Bintepeler'e Gökyüzü Kalkanı
Lidya Kralı Alyattes’in görkemli anıt mezarının da yer aldığı Bintepeler bölgesi, tam 75 kilometrekarelik devasa bir alana yayılıyor ve 120’nin üzerinde anıt mezarı barındırıyor. 2025 yılında UNESCO Dünya Miras Listesi’ne dirmeye hazırlanan bu eşsiz alan, tarihi süreçte zaman zaman iş makineleriyle yapılan kaçak kazıların hedefi olmuş ve ağır tahribatlar almıştı.
Bu geniş coğrafyayı geleneksel yöntemlerle korumanın zorluğuna dikkat çeken Bakan Ersoy, tehditlerin erken tespiti ve önlenmesi için teknolojinin zorunlu bir ihtiyaç haline geldiğini vurguladı.
Kaçak Kazılara Karşı Gece Görüşlü Dronlar Devrede
Bintepeler'e hakim bir nokta olan Karnıyarık Tepe bölgesindeki eski bir kazı evi, günümüz teknolojisiyle baştan aşağı yenilenerek modern bir komuta merkezine dönüştürüldü. Merkezin donanımı ise suçlulara göz açtırmayacak düzeyde:
İleri Teknoloji İHA'lar: Uzun menzilli ve gece görüş kabiliyetine sahip iki gelişmiş insansız hava aracı (İHA) sistemi bölgede sürekli devriye gezecek.
Geniş Kapsama Alanı: Üç farklı anten sistemiyle desteklenen iletişim ağı sayesinde en kör noktalar bile izlenebilecek.
Anında Müdahale: İHA pilotluğu eğitimi almış güvenlik personeli, şüpheli bir hareket veya kaçak kazı girişimi tespit ettiği an durumu saniyeler içinde Jandarma ekiplerine bildirecek.
Bu pilot uygulamadan elde edilecek veriler, ilerleyen dönemde Türkiye genelindeki diğer antik alanların korunması için de bir şablon oluşturacak.
"Asıl Başarı Eserin Topraklarından Kopmamasını Sağlamak"
Türkiye’nin kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadelesini "Önleme, Uluslararası İş Birliği ve İade" olarak üç ana temele dayandırdıklarını belirten Bakan Ersoy, iade süreçlerinin çok uzun ve meşakkatli olduğunu hatırlattı. Ersoy, “Bir eseri yıllar süren mücadeleler sonucu geri getirmek elbette büyük bir başarı. Ancak bizim asıl ve birincil hedefimiz, o eserin ait olduğu coğrafyadan hiç koparılmamasını sağlamaktır. Bu sistem, önleyici korumanın en somut örneğidir.” ifadelerini kullandı.
Bu stratejinin ikinci ayağı olan uluslararası iş birliğinde de önemli adımlar atılıyor. INTERPOL, UNESCO ve Dünya Gümrük Örgütü ile yürütülen ortak çalışmalar meyvelerini verirken; ABD ile 2021'de imzalanan ve tarihi eserlerin yasa dışı ithalatını kısıtlayan anlaşma, 2026 yılına kadar uzatıldı.
13 Bini Aşkın Tarihi Eser Yuvaya Döndü
Uluslararası alanda yürütülen kararlı hukuki takipler sonucunda, 2002 yılından bu yana tam 13 bin 474 kültür varlığı Türkiye’ye iade edildi. Sadece son sekiz yıl içinde ülkeye kazandırılan eser sayısının 9 bin 159 olduğu açıklandı.
Geri getirilen şaheserler arasında; Boubon Antik Kenti'nden çıkarılan ünlü Marcus Aurelius heykeli, İngiltere'den dönen ve Sidamara Lahdi ile yeniden birleşen Eros başı, ABD'den iade edilen Zeugma mozaikleri ve İsviçre'den getirilen Urartu dönemi eserleri bulunuyor.
Manisa'nın Paha Biçilemez Mirası Artık Kendi Evinde
Havadan İzleme Merkezi'ne ev sahipliği yapan Manisa, aynı zamanda yuvaya dönen pek çok değerli eserin de asıl sahibi. Bakanlığın dedektif gibi iz sürdüğü süreçler sonunda;
Yaklaşık 2 bin 700 yıllık altın Lidya kolyesi Boston Güzel Sanatlar Müzesinden,
Lidya Dönemi’ne ait bronz kline Getty Müzesinden,
Kulaksızlar kökenli Kilia tipi idol ile Manisa kökenli 10 adet Lidya mezar steli ABD'den Türkiye'ye getirildi.
Bu eserler, günümüzde Manisa Müzesi'ndeki "Kaçış Yok" sergisinde ziyaretçilerini ağırlıyor.
Sardes kazı ekibine, Jandarma'ya ve yerel idarecilere teşekkür eden Bakan Ersoy, projeyi şu çarpıcı mesajla özetledi: "Binlerce yıldır bu coğrafyanın hafızasını taşıyan Bintepeler’i, bundan sonra gökyüzünden de koruyacağız."
