Anadolu toprakları, binlerce yıl öncesinin siyasi ve sosyal yaşamına ayna tutan benzersiz bir keşfe daha ev sahipliği yaptı. Sivas'ın Yıldızeli ilçesindeki Kayalıpınar'da yürütülen arkeolojik kazılar, Asur ve Hitit kaynaklarında "Šamuḫa" olarak bilinen antik kentin gizemlerini çözmeye devam ediyor. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy'un kamuoyuyla paylaştığı son bulgulara göre, Kral II. Tudhaliya dönemine tarihlenen ve 21. yüzyılın en kapsamlı Hititçe arşivi olarak nitelendirilen devlet kayıtları gün ışığına çıkarıldı.
2026 yılı kazı sezonunda bulunan 131 yeni çivi yazılı tablet ve parçasıyla birlikte, arşivdeki toplam belge sayısı 184'e ulaştı. Hititçe ve Hurrice dillerinde kaleme alınan bu eşsiz metinler, sadece bürokratik yazışmaları değil; krallığı sarsan ölümcül hastalıkları, cephedeki çaresizliği ve gizemli kehanet ritüellerini de barındırıyor.
Antik Çağın Kabusu: Bebekleri Hedef Alan Salgın
Arşivin en çarpıcı belgeleri, Hitit ülkesinde şehirden şehre yayılan ve özellikle bebeklerle çocukları etkileyen yüksek ateşli bir salgını anlatıyor. Günümüzden yaklaşık 3 bin 400 yıl önce yaşanan bu tıbbi krizin, kraliyet sarayında yarattığı büyük panik tabletlere kelime kelime kazınmış durumda.
Metinlerde, henüz anne sütüyle beslenen bir bebek prensesin Ziulila kentinde hastalanması üzerine falcıların seferber edildiği ve kehanetlerle sağlığının takip edildiği görülüyor. Sarayın tüm çabalarına rağmen hayatını kaybeden küçük prenses için düzenlenen cenaze ritüelleri de devlet kayıtlarına tüm detaylarıyla işlenmiş. Belgeler, salgının sadece kraliyet ailesini değil, yüksek rütbeli Hitit bürokratlarının çocuklarını da ölüme sürüklediğini ortaya koyuyor.
Batı Anadolu'dan Gelen Çaresiz Çağrı: "Ordu Yok Olacak"
Kayalıpınar'dan çıkarılan kil tabletler, Hititlerin yalnızca iç krizlerle değil, ciddi dış tehditlerle de mücadele ettiğini gözler önüne seriyor. Batı Anadolu cephesindeki Hitit generallerinin, Šamuḫa'da bulunan krala gönderdiği acil kodu taşıyan bir mektup, ordunun içinde bulunduğu kritik durumu yansıtıyor.
Dört bir yandan düşman kuvvetleriyle kuşatıldıklarını bildiren generaller, merkezden acil olarak asker, at ve savaş arabası takviyesi talep ediyor. Tarihe düşülen bu askerî raporda generallerin, beklenen desteğin ulaşmaması halinde Hitit ordusunun tamamen yok olacağı uyarısında bulunması ve olası bir hezimetin sorumluluğunu üstlenmeyeceklerini krala açıkça iletmeleri dikkat çekiyor.
Kuş Falcılarının Gizemli Rotaları Deşifre Oldu
Savaş ve salgın hastalıkların yanı sıra, arşivde Hititlerin inanç dünyasına dair daha önce literatürde yer almayan detaylar da bulunuyor. İmparatorlukta büyük önem taşıyan kehanet uygulamaları, kuş falcılarının tuttuğu günlük benzeri kayıtlarla aydınlanıyor. Falcıların Šamuḫa dışına çıkarak izledikleri rotalar, konakladıkları şehirler ve gözlemledikleri kuş hareketleri tabletlerde adım adım anlatılıyor. Bu metinler, Hitit dinî ritüellerinde kuş falının nasıl sistematik bir şekilde değerlendirilip yorumlandığına dair bilim dünyasına yepyeni pencereler açıyor.
21. Yüzyılın En Kapsamlı Hititçe Arşivi
Kültür ve Turizm Bakanlığının izniyle 2021 yılından bu yana Koç Üniversitesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Çiğdem Maner başkanlığındaki bir ekip tarafından yürütülen kazılar, Anadolu arkeolojisinde yeni bir dönüm noktası olarak kabul ediliyor. 2025 yılında aynı alanda bulunan 53 tabletin ardından, 2026 yılındaki 131 yeni buluntuyla zenginleşen bu koleksiyon; dilbilimden kâtiplik kültürüne, askerî stratejilerden antik dönemin tıp tarihine kadar çok geniş bir yelpazede benzersiz veriler sunuyor.
