Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yürütülen "Geleceğe Miras Projesi" kapsamındaki arkeolojik kazı ve koruma çalışmaları, Anadolu’nun köklü üretim tarihini gün yüzüne çıkarmaya devam ediyor. Bu doğrultuda, Antalya sınırları içerisinde yer alan Syedra Antik Kenti’nin güneybatı caddesinde tespit edilen ve Milattan Sonra 5 ile 6. yüzyıllara tarihlenen zeytinyağı işliğinde sürdürülen hassas restorasyon süreci başarıyla tamamlandı.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, sosyal medya hesapları üzerinden yaptığı açıklamada, kentin ticari ve endüstriyel yaşamına ışık tutan bu özel yapının, orijinal mimari unsurlarıyla birlikte eksiksiz biçimde ayağa kaldırıldığını ifade etti.
Antik Çağ'ın Üretim Teknolojisi Bütüncül Olarak Sergileniyor
Syedra Antik Kenti'ndeki kazı alanlarında ortaya çıkarılan çok sayıdaki üretim kompleksinden biri olan bu yapı, dönemin mühendislik ve ziraat bilgisini en somut şekilde gözler önüne seriyor. Restore edilen işlik; zeytinin ezilmesini sağlayan devasa taşlar, mekanik pres düzenekleri ve elde edilen yağın saflaştırılarak ayrıştırıldığı özel havuz bölmelerinden oluşuyor.
Bakan Ersoy, tamamlanan restorasyona ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:
"Geleceğe Miras Projemiz kapsamında Syedra Antik Kenti'nde yürüttüğümüz çalışmalarla, MS 5-6. yüzyıla tarihlenen zeytinyağı işliğinin restorasyonunu tamamlayarak yeniden ayağa kaldırdık. Ezme taşları, pres sistemi ve sıvı ayrıştırma bölmeleriyle Antik Çağ'ın zeytinyağı üretim teknolojisini bütüncül şekilde yansıtan bu önemli yapı, üretim kültürümüzün binlerce yıllık izlerini günümüze taşıyor. Bu değerli çalışmada emeği geçen Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğümüzün tüm çalışanlarına, kazı ekibimize, bilim insanlarımıza ve katkı sunan herkese teşekkür ediyorum. Anadolu'nun kültürel mirasını korumaya, bilimsel veriler ışığında geleceğe taşımaya kararlılıkla devam edeceğiz."
Zeytinin Yağa Dönüşen 1500 Yıllık Yolculuğu
Güneybatı caddesi üzerinde konumlanan tarihi işlik, ziyaretçilere zeytinin dalından toplanıp yağa dönüştürülmesine kadar geçen tüm süreci adım adım izleme imkânı sunuyor. Kalıntılar üzerinden rahatlıkla takip edilebilen bu zincir, Akdeniz havzasında zeytinyağının yalnızca bir gıda maddesi olmadığını, aynı zamanda ekonomik bir güç simgesi olduğunu kanıtlıyor.
Antik dünyada zeytinyağı; günlük beslenmenin ana unsuru olmasının yanı sıra kandillerde aydınlatma yakıtı, tıp alanında merhem, kişisel temizlik maddesi ve dinsel ritüellerde kutsal bir simge olarak geniş bir kullanım alanına sahipti. Syedra'daki bu tesis, ürünün tüm bu alanlardaki stratejik önemini doğrulayan en nitelikli mimari örneklerden biri olarak öne çıkıyor.
Kazıdan Ziyarete Uzanan Titiz Koruma Süreci
2024 yılı kazı sezonunda gün ışığına çıkarılan zeytinyağı işliğinde, zaman kaybetmeksizin koruma ve ayağa kaldırma planlaması hayata geçirildi. 2025 yılı boyunca sürdürülen uzman restorasyon çalışmaları neticesinde yapı, alanın tarihsel dokusuna zarar verilmeden statik olarak güçlendirildi ve işleyiş prensiplerini gösterecek biçimde yeniden düzenlendi.
Bilimsel veriler ışığında tamamlanan bu uygulama, hem Syedra'nın hem de bölgenin Antik Çağ'daki zeytincilik kapasitesini ve çalışma metodolojisini anlama hususunda uluslararası ölçekte referans bir model oluşturuyor.
