Küresel elektrikli araç üreticisi BYD'nin Türkiye'de gerçekleştirmeyi taahhüt ettiği dev otomotiv yatırımıyla ilgili Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'ndan kritik bir açıklama geldi.
Bakanlık yetkilileri, firmanın Manisa'da kurmayı planladığı 150 bin araç kapasiteli üretim tesisine yönelik yasal ve bürokratik süreçlerin resmi usullere uygun olarak yürütüldüğünü bildirdi. Yapılan açıklamada, şirketle imzalanan resmi yatırım anlaşmasının, sözleşmedeki özel koşulların, firmanın hukuki yükümlülüklerinin ve devlete sunduğu finansal teminatların eksiksiz bir şekilde geçerliliğini koruduğu vurgulandı.
Manisa'da belirlenen arazi için firma tarafından gerekli bedeller ödenmiş ve tahsis işlemleriyle birlikte yatırım süreci resmen başlamıştı. Ancak sahada öngörülen ilerleme kaydedilemediği gerekçesiyle, BYD'nin devlet teşviklerinden yararlanma mekanizması 2026 yılı başında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından geçici olarak askıya alınmıştı.
Bakanlık yetkilileri, yatırımların taahhüt edilen sürelerde tamamlanmaması durumunda, firmaların yararlandıkları tüm muafiyet ve teşvikleri yasal düzenlemeler ile sundukları teminatlar kapsamında devlete geri ödemekle yükümlü olduklarını hatırlattı. Süreçte yerli ve yabancı ayrımı yapılmaksızın kamunun çıkarlarının en üst düzeyde korunduğu ifade edildi.
Otomotiv yatırımlarında devlet teşvikleri ve yatırım geri alma (Clawback) mekanizması
Makroekonomi ve uluslararası ticaret hukukunda, stratejik büyük ölçekli yatırımları ülkeye çekmek amacıyla devletler tarafından vergi muafiyeti, arazi tahsisi, gümrük vergisi indirimi ve istihdam destekleri gibi proaktif teşvik paketleri sunulmaktadır. Ancak bu teşviklerin suistimal edilmesini önlemek ve kamu kaynağını güvence altına almak adına sözleşmelere "Yatırım Geri Alma" (Clawback) maddeleri eklenir.
Eğer yatırımcı firma, sözleşmede belirlenen süreler içerisinde belirli bir istihdam sayısına veya üretim kapasitesine (BYD örneğinde yıllık 150 bin araç) ulaşamazsa ya da inşaat sürecini durdurursa, devlet teşvik mekanizmasını proaktif bir refleksle askıya alma yetkisine sahiptir.
Yatırımın tamamen başarısız olması durumunda ise devlete sunulan banka teminat mektupları ve yasal taahhütnameler devreye sokularak, firmanın o güne kadar haksız olarak yararlandığı tüm teşvik tutarları faiziyle birlikte kamunun kasasına geri aktarılır.
