Sözlükte “onda bir” anlamına gelen öşür, dinî bir terim olarak topraktan elde edilen tarım ürünleri üzerinden verilen zekâtı ifade eder. Bu yönüyle öşür, mal zekâtından farklı olarak doğrudan üretime dayalı bir ibadet niteliği taşır.
Topraktan çıkan ürünlerin belli bir oranının ihtiyaç sahiplerine verilmesi esasına dayanan öşür, İslam’ın sosyal adalet anlayışının önemli bir parçası olarak kabul edilir. Üretimden pay ayrılması, hem nimetin şükrü hem de toplumsal dayanışmanın bir göstergesi olarak değerlendirilir.
Öşür Kur’an’da hangi ayette geçiyor?
“Öşür Kur’an’da geçiyor mu?” sorusu, bu ibadetin dayanağını merak edenlerin en çok araştırdığı konular arasında yer alır. Tarım ürünlerinden zekât verilmesi Kur’ân-ı Kerim’de açık şekilde yer almaktadır.
Bakara Suresi 267. ayette, “Kazandıklarınızın iyilerinden ve yerden size çıkardıklarımızdan infak edin” buyurularak, topraktan elde edilen ürünlerden pay verilmesi emredilir.
En’âm Suresi 141. ayette ise, ürünlerin hasat edildiği gün hakkının verilmesi gerektiği belirtilir. Bu ifadeler, tarım mahsullerinin zekâta tabi olduğuna işaret eder.
Bu ayetler, öşrün Kur’an temelli bir ibadet olduğunu ortaya koyar. Uygulamanın ayrıntıları ise sünnetle açıklanmıştır.
Öşür oranları neye göre hesaplanır?
Tarım ürünlerinin zekât oranları, Hz. Peygamber’in (s.a.s.) hadisleriyle belirlenmiştir. Konuyla ilgili rivayette şu hüküm yer alır:
Yağmur ve nehir sularıyla sulanan mahsullerde onda bir; masraf edilerek, emekle sulanan mahsullerde ise yirmide bir oranında öşür verilir.
Buna göre öşür oranları şu şekilde özetlenebilir:
Doğal yollarla (yağmur, dere, nehir) sulanan ürünlerde: %10 (onda bir)
Emek ve maliyetle sulanan ürünlerde: %5 (yirmide bir)
Bu oranlar, üretim sürecindeki masraf ve emeğin dikkate alındığını gösterir. Sulama yöntemi, yükümlülük oranını doğrudan etkiler.
Öşürde sulama şekli önemli mi?
Öşür oranının belirlenmesinde sulama yöntemi temel ölçüt olarak kabul edilir. Doğal yollarla sulanan arazilerde üretici ek bir maliyet üstlenmediği için oran daha yüksek tutulmuştur. Buna karşılık, kuyu açma, motorla su çekme ya da başka yöntemlerle sulama yapılması durumunda üretici masraf yaptığı için oran düşürülmüştür.
Bu uygulama, İslam hukukunun adalet ve denge prensibine dayandığını gösterir. Üretim maliyetinin artması, ödenecek oranı azaltır.
Hangi ürünlerden öşür verilir?
Klasik fıkıh kaynaklarında, topraktan elde edilen ve ekonomik değeri bulunan tarım ürünlerinin öşre tabi olduğu belirtilir. Bu kapsamda:
Tahıllar
Meyveler
Sebzeler
Hurma ve üzüm gibi ürünler
öşür kapsamına girer. Ürünün hasat edilmesiyle birlikte zekât yükümlülüğü doğar. Mal zekâtında olduğu gibi bir yıl bekleme şartı aranmaz; ürün elde edildiği anda hakkı verilir.
Sonuç olarak öşür, tarım ürünlerinin zekâtı olarak Kur’an ve sünnetle sabit bir ibadettir. Oranları sulama yöntemine göre belirlenir ve hasat zamanı verilmesi esastır. Topraktan elde edilen nimetin paylaşılması, hem bireysel sorumluluğun hem de toplumsal dayanışmanın bir yansıması olarak kabul edilir.
