ÜMMÜGÜLSÜM YİĞİT / ÖZEL HABER
Son dönemde, günlük yaşamda sıkça tüketilen küçük gıda parçaları ile bazı gündelik ürünlerin solunum yollarına kaçması sonucu yaşanan ağır ve ölümcül vakalar, bu konudaki riskleri yeniden gündeme getirdi. Ani gelişen bu durumlar, doğru ve zamanında müdahale edilmediğinde hayati sonuçlara yol açabiliyor.
Solunum yollarına yabancı cisim kaçmasının tıbbi açıdan neden bu denli tehlikeli olduğu, bu tür vakalarda ilk dakikaların önemi, yoğun bakım sürecine giden tablo ve toplumda alınması gereken önleyici tedbirler… Acıbadem Altunizade Hastanesi Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı’ndan Prof. Dr. Hacer Kuzu Okur Yeni Birlik okurları için değerlendirdi.
Son dönemde, çok küçük ve masum görünen gıda parçalarının solunum yollarına kaçması sonucu ağır ve ölümcül vakalar yaşanıyor. Bir gıda tanesinin akciğere kaçması tıbbi olarak nasıl bu kadar ciddi sonuçlara yol açabiliyor?
Gıda parçalarının solunum yoluna kaçması ya da akciğere gitmesi oldukça tehlikeli durumlara sebep olur. Hava yolu tıkandığı zaman solunum güçlüğü ve yabancı cisim reaksiyonuna refleks tepkiler başlar. İlk başta ani öksürük krizi olur. Nefes darlığı göğüs ağrısı olur. Büyük ve solunum yolunu tam tıkayan atılamayan yabancı cisimlerde ani ölümler olabildiği gibi daha küçük ve akciğer içine kadar inebilen yabancı cisimlerde ateş uzun süren geçmeyen tedaviye dirençli öksürük atakları olabilir. Hava yolumuz sağlıklı nefes döngüsünü sağlamak için açık olması gereklidir.
Nefes borusuna ya da akciğere yabancı cisim kaçtığı anda vücutta hangi hayati süreçler başlar? Bu tür durumlarda ilk dakikalar neden bu kadar kritik?
Hava yolumuzun açık kalması sağlıklı nefes alıp vermemiz için şarttır. Yabancı cisim hava yoluna ilk kaçtığı anda öksürük refleksi kas dokusu sağlam kişilerde ani öksürük atakları ve nefes darlığı olur. Tek ufak parçalar bu zorlu savunma refleksi ile dışarı atılabilir. Ancak büyük ve derine inen parçalarda atılması güç olduğu için nefes alamama morarma nefes darlığının artması ve hızlanması durumunda derhal sağlık kuruluşuna başvurmak gerekir.
Bazı hastalar yoğun bakımda günlerce tedavi görmesine rağmen ne yazık ki hayatını kaybedebiliyor. Tıbbi açıdan bakıldığında, bu tür vakalarda hayata tutunmanın her zaman mümkün olmamasının temel nedenleri nelerdir?
Yabancı cisim aspirasyonu fark edilmesi bazen zor olabilir. Hava yolunda uzun süren yabancı cisimler öksürük refleksinin olmadığı alt kısımlarda olunca doku reaksiyonuna neden olurlar. Yabancı cisim etrafı iyice dolar ve solunum yolunda tıkanma ya da akciğer dokusunda geniş enfeksiyon alanlarına neden olabilir. Vücut savunması yabancı cismi uzaklaştırmakta enfeksiyon durumunda yetersiz kalabilir. Enfeksiyon ve yabancı cisim reaksiyonu artınca tedaviye cevapsızlıkta meydana gelir.
Yurt dışında yaşanan bir olayda, bir kadının cam pipetle su içerken pipetin aniden çatlaması sonucu cam parçalarının boğazına kaçtığı ve ağır şekilde yaralandığı basına yansıdı. Cam pipet gibi gündelik ve zararsız görünen ürünler solunum yolları açısından ne tür ciddi riskler barındırıyor?
Günlük hayatta kullandığımız malzemelerin hayatı tehlike riskinin olabildiğince az olmasına dikkat etmek gerekir. Cam kırklarının akciğer hava yolunda saplanıp l kalması derine inmesi baş etmesi daha zor bir yabancı cisim çıkarma operasyonu gerektirebilir. Hava yolundan öksürükle atılması zor olduğu gibi atılırken daha büyük doku travmasına neden olabilir. Cam parçalarının ışıklı endoskopik cihazlar bronkoskopi yardımı ile bronş içinden alınması gerekir Daha derine indiğinde maalesef operasyon yolu ile alınması gerekebilir.
Günlük yaşamda farkında olmadan maruz kalınan gıda ve çeşitli nesneler (küçük taneli yiyecekler, pipetler, oyuncak parçaları ve benzeri gündelik ürünler) açısından hangi yaş grupları solunum yolları bakımından daha yüksek risk altındadır? Toplumda bu konuda en sık yapılan yanlış davranışlar ve hatalı alışkanlıklar nelerdir?
Bebeklik çağı ve yaşlılık dönemi en riskli dönemlerdir. Bebekler her şeyi ağzına götürü yerken içerken konuşur güler ve bu esnada aspirasyon çok sık olur. Leblebi gibi taneli gıdalar aspirasyon için büyük risk oluşturur. Her gıda ortalıkta bırakılmamalı boncuk tanesi gibi oyuncaklar parçalı olarak bulundurulmamalıdır. Yaşlılık döneminde yutma kasları da zayıfladığı için aspirasyon riski artar. Yatarak yemek yemek yutmanın yeterince iyi olmaması aspirasyonu artırabilir.
Bazı vakalarda kişi, yabancı cismin solunum yollarına kaçtığını ilk anda fark etmeyebiliyor. “Sessiz aspirasyon” nedir ve neden geç fark edildiğinde çok daha tehlikeli hale geliyor?
Sessiz aspirasyon ufak düzgün sınırlı bir yabancı maddenin direk en kısa bronştan akciğer inmesidir. Öksürük refleksi bile olamadan aşağı noktalara inebilir. Yabancı cisim reaksiyonu uzun dönem öksürük ateş bulgusu olunca fark edilir. Tanıda bile bazen akla gelmeyebilir. Kontrolden çıkan vücut savunma sistemi tedavi ile düzelemez hale gelebilir.
Bu tür trajik olayların önüne geçebilmek için, evde ve günlük hayatta herkesin mutlaka bilmesi gereken ve uygulaması gereken temel önlemler nelerdir?
Her yaşta yenilen içilen ağıza götürülen maddelere dikkat etmek gerek. Kırılacak parçalanacak malzemeler tercih edilmemelidir. Konuşurken yemek yememek gerekir. Çocukluk döneminde her şey ortada bırakılmamalı. Leblebi, kiraz, zeytin gibi çekirdekli gıdalar yaşa uygun verilmedi. Yaşlılıkta yemekler hep dik pozisyonda olmalı. Öksürük olunca beslenmeye ara verilmedi.
