Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), yıpranma payı kapsamında erken emeklilik hakkı bulunan meslek gruplarının kapsamını genişletti. Ağır ve riskli işlerde çalışan bazı meslek grupları için uygulanan Fiili Hizmet Süresi Zammı (FHSZ) ile çalışanlar daha erken emekli olabilecek. Yeni düzenlemeyle bazı sanayi kolları da bu kapsama dahil edilirken, çalışanlar 5 yıla kadar, bazı mesleklerde ise 8 yıla kadar erken emeklilik hakkı elde edebilecek.
Yıpranma Payı Nedir?
Yıpranma payı, resmi adıyla Fiili Hizmet Süresi Zammı, ağır ve riskli işlerde çalışan kişilere verilen ek prim gününü ifade eder. Bu uygulama sayesinde çalışanların prim günlerine ek süre eklenir ve bu süreler emeklilik yaşından düşülür.
Normal şartlarda bir çalışan yılda 360 gün prim öderken, yıpranma payı kapsamındaki mesleklerde çalışan kişiler yaptıkları işin riskine göre:
60 gün
90 gün
180 gün
ek prim kazanabilir.
Örneğin yılda 90 gün yıpranma payı bulunan bir işte çalışan kişinin 12 aylık çalışması 450 gün olarak hesaplanır. Bu sayede biriken süre emeklilik yaşından düşülerek daha erken emeklilik imkanı sağlar.
Yeni Meslekler Yıpranma Payı Kapsamına Alındı
SGK tarafından yapılan düzenleme ile daha önce yıpranma payından yararlanan meslek gruplarına yeni sanayi kolları da eklendi.
Yeni eklenen meslekler:
Çimento fabrikası çalışanları
Alüminyum fabrikası çalışanları
Dökümhane işçileri
Cam sanayi çalışanları
Bu meslek gruplarında çalışan kişiler, 12 ay çalışsalar bile SGK tarafından 15 ay çalışmış gibi değerlendirilebilecek.
Yıpranma Payı ile Erken Emeklilik Hakkı Olan Meslekler
SGK tarafından belirlenen yıpranma payı kapsamındaki başlıca meslek grupları şunlardır:
Sağlık çalışanları
Doktor
Hemşire
Ebe
Hasta bakıcı
Röntgen teknisyeni
Ambulans şoförleri
Bu mesleklerde çalışanlar yılda 60 gün yıpranma payı kazanabiliyor.
Gazeteciler
Basın kartı sahibi muhabirler
Basın çalışanları
Maden ve yer altı işçileri
Yeraltında çalışan madenciler en yüksek yıpranma payına sahiptir. Bu çalışanlar yılda 180 gün ek prim kazanabilir.
Güvenlik güçleri
Asker
Polis
MİT mensupları
Cezaevi infaz koruma memurları
Ağır sanayi çalışanları
Demir-çelik fabrikası çalışanları
Cıva üretimi yapan işçiler
Asit üretimi gibi tehlikeli kimyasallarla çalışanlar
İtfaiyeciler
Yangın söndürme ekiplerinde çalışan itfaiyeciler de yıpranma payı kapsamındadır.
8 Yıla Kadar Erken Emeklilik İmkanı
Yıpranma payı sayesinde çalışanların prim günleri artarken emeklilik yaşı da düşebiliyor. Bu uygulamayla:
Çoğu meslek için en fazla 5 yıl
Çok ağır ve riskli mesleklerde 8 yıla kadar
erken emeklilik imkanı sağlanabiliyor.
SGK’nın Aradığı Şartlar Neler?
Yıpranma payı hakkından yararlanabilmek için bazı önemli şartların yerine getirilmesi gerekiyor.
1. Fiilen Riskli İşte Çalışmak
Çalışanın gerçekten o riskli işi yapıyor olması gerekir. Örneğin bir hastanede çalışan ancak idari kadroda bulunan personel bu haktan yararlanamaz.
2. Minimum Çalışma Süresi
Yıpranma payının emeklilik yaşından düşebilmesi için çalışanların riskli işlerde:
En az 3600 gün (10 yıl) çalışmış olması gerekir.
Yeraltı madencilerinde bu süre 1800 gün (5 yıl) olarak uygulanır.
3. Meslek Kodunun Doğru Bildirilmesi
İşverenin çalışanı SGK’ya bildirirken doğru meslek kodu ile bildirmesi gerekir. Eğer çalışan riskli bir işte çalışmasına rağmen farklı bir kodla bildirilirse yıpranma payı hakkı oluşmayabilir.
Yıpranma Payı e-Devlet’te Nasıl Kontrol Edilir?
Çalışanlar yıpranma payı haklarının sisteme işlenip işlenmediğini e-Devlet üzerinden kontrol edebilir.
Bunun için:
e-Devlet’e giriş yapılır
“SGK Tescil ve Hizmet Dökümü” sayfası açılır
Prim günlerinin yanında “FHSZ” ibaresi veya 2A, 3A gibi kodlar bulunuyorsa yıpranma payı sisteme işlenmiş demektir.
Geriye Dönük Hak Talebi Mümkün mü?
Eğer yapılan iş yıpranma payı kapsamındaysa ancak primler normal şekilde yatırılmış görünüyorsa, çalışanlar doğrudan geriye dönük hak talep edemez. Bu durumda Hizmet Tespit Davası açılarak kayıp hakların telafisi mümkün olabilir.
SGK’nın genişlettiği yıpranma payı düzenlemesiyle birlikte ağır ve riskli işlerde çalışan birçok kişi için erken emeklilik fırsatı doğmuş durumda. Ancak bu haktan yararlanabilmek için çalışma süresi, meslek kodu ve fiili çalışma gibi şartların eksiksiz karşılanması gerekiyor.
