Insomnia (uykusuzluk), uykuya dalma, uykuyu sürdürme ve sabah erken uyanıp tekrar uyuyamama gibi sorunlarla kendini gösteren yaygın bir uyku bozukluğudur. Günümüzde her yaş grubunda görülebilen uykusuzluk, yalnızca gece uykusunu değil, gündüz yaşam kalitesini, iş performansını ve ruh halini de doğrudan etkiler. Kısa süreli olabileceği gibi aylarca süren kronik bir tabloya da dönüşebilir.
Insomnia (uykusuzluk) nedir?
Insomnia; kişinin yeterli süre ve kalitede uyuyamaması nedeniyle dinlenmiş hissedememesi durumudur. Uykusuzluk yaşayan kişiler ya uzun süre uykuya dalamaz, ya gece boyunca sık sık uyanır ya da sabah çok erken saatlerde uyanarak tekrar uyuyamaz. Bu durum süreye göre akut (geçici), subakut ve kronik insomnia olarak sınıflandırılır.
Bir haftadan kısa süren uykusuzluk akut kabul edilirken, 3 aydan uzun süren uykusuzluk kronik insomnia olarak değerlendirilir. Kronikleşen uykusuzluk, hem fiziksel hem de psikolojik sorunlara zemin hazırlar.
Insomnia (uykusuzluk) neden olur?
Uykusuzluğun nedenleri kişiden kişiye değişmekle birlikte çoğu zaman yaşam tarzı, stres ve altta yatan hastalıklar ile ilişkilidir. Günlük alışkanlıklar uyku düzenini doğrudan etkileyebilir.
Uykusuzluğun en sık görülen nedenleri şunlardır:
Strese bağlı depresyon ve kaygı bozuklukları
Uykudan önce yemek yemek
Çay, kahve ve kafeinli içecek tüketimi
Uyku saatinin sürekli değişmesi
Uyku apnesi
Nörolojik hastalıklar
Hormonal dengesizlikler
Huzursuz bacak sendromu
Alkol kullanımı
Egzersiz eksikliği
Tiroid bezinin fazla çalışması
Kalp yetmezliği
Bazı antidepresan, astım ve tansiyon ilaçları
Insomnia (uykusuzluk) belirtileri nelerdir?
Uykusuzluk yalnızca gece yaşanan bir sorun değildir. Gündüz hayatını da olumsuz etkileyen birçok belirtiyle kendini gösterir.
Insomnia belirtileri arasında şunlar yer alır:
Uykuya dalmakta zorlanma
Uykunun sık sık bölünmesi
Sabah erken uyanma
Gün boyu yorgunluk ve enerji düşüklüğü
Gerginlik ve sinirlilik
Konsantrasyon bozukluğu
Günlük işlerde hata yapma
Dikkat eksikliği
Uykusuzluk nelere yol açar?
Uzun süreli uykusuzluk, vücudun kendini yenileme sürecini olumsuz etkiler. Bu durum hem ruhsal hem de bedensel hastalıklara davetiye çıkarır.
Uykusuzluğun yol açabileceği sorunlar şunlardır:
İş ve okul performansında düşüş
Depresyon ve anksiyete
Yüksek tansiyon
Metabolik bozukluklar
Obezite riski
Bağışıklık sisteminin zayıflaması
Insomnia (uykusuzluk) nasıl teşhis edilir?
Uykusuzluk tanısı, öncelikle hastanın şikayetleri ve uyku alışkanlıklarının değerlendirilmesiyle konur. Gerekli görüldüğünde kan testleri yapılarak hormonal ya da metabolik nedenler araştırılır.
Tanı netleşmezse hasta bir uyku merkezinde polisomnografi testine alınabilir. Bu testte beyin dalgaları, solunum, kalp ritmi, göz ve vücut hareketleri gece boyunca kaydedilir.
Insomnia (uykusuzluk) tedavisi nasıl yapılır?
Uykusuzluk tedavisinde temel amaç, sorunun kaynağını belirlemek ve buna uygun bir yol izlemektir. Birçok hastada uyku hijyeninin düzeltilmesiyle önemli iyileşme sağlanır.
Tedavi sürecinde şu adımlar izlenir:
Uyku düzeninin yeniden oluşturulması
Yaşam tarzı değişiklikleri
Gerekli durumlarda melatonin desteği
Altta yatan hastalığın tedavisi
Kronik insomnia vakalarında, yalnızca ilaçla tedavi tercih edilmez. İlaçlar zorunlu durumlarda ve doktor kontrolünde sınırlı süreyle kullanılır.
Uykusuzlukta ilaç tedavisinde nelere dikkat edilmeli?
Uykusuzluk psikiyatrik kökenliyse, tedavi altta yatan hastalığa yönelik planlanır. Kısa süreli uykusuzlukta uyku ilaçları bir haftayı geçmeyecek şekilde kullanılabilir.
Uzun süreli uyku ilacı kullanımı önerilmez. Bilinçsiz kullanılan uyku ilaçları zamanla tolerans gelişmesine ve ilacın bırakılmasıyla uykusuzluğun daha şiddetli geri dönmesine neden olabilir.
Uykusuzluğa ne iyi gelir?
Uykusuzluğun önlenmesinde düzenli uyku alışkanlığı büyük önem taşır. Günlük yaşamda yapılacak küçük değişiklikler uyku kalitesini belirgin şekilde artırabilir.
Uykusuzluğa iyi gelen yöntemler şunlardır:
Her gün aynı saatte yatıp kalkmak
Karanlık ve sessiz bir ortamda uyumak
Yatmadan önce ekran kullanımından kaçınmak
Gündüz uyumamak
Hafif egzersizler yapmak
Akşam saatlerinde kafein tüketmemek
Papatya veya melisa çayı içmek
Stresten uzak durmak
Meditasyon ve gevşeme teknikleri uygulamak
Alkol tüketmemek
Gerekirse melatonin takviyesi almak
Insomnia (uykusuzluk) ile ilgili sık sorulan sorular
Gece uyuyamamak neden olur?
Stres, kaygı, depresyon, fazla kafein tüketimi, yatmadan önce yemek yemek ve düzensiz uyku saatleri gece uyuyamamanın başlıca nedenleridir.
İdeal uyku süresi ne kadardır?
Uyku süresi kişiye göre değişir ancak yetişkinler için ortalama 7–8 saat uyku yeterlidir.
Kronik uykusuzluk hangi hastalıkların habercisi olabilir?
Kronik uykusuzluk; diyabet, kalp hastalıkları, tiroid bozuklukları, depresyon ve alzheimer gibi hastalıklarla ilişkili olabilir.
Uyku bozukluğu sadece uykusuzluk mudur?
Hayır. Uykusuzluk en yaygın uyku bozukluğu olsa da, aşırı uyku hali, uyku apnesi ve sirkadiyen ritim bozuklukları da uyku hastalıkları arasında yer alır.
Kronik uykusuzluk alzheimer riskini artırır mı?
Uzun süreli uykusuzluk, özellikle genetik yatkınlığı olan kişilerde alzheimer riskini artırabilir.
Insomnia (uykusuzluk), doğru yaklaşımla kontrol altına alınabilen bir sağlık sorunudur. Uzun süren uyku problemlerinde mutlaka bir uzmana başvurulması önerilir.
