Mevcut mevzuata göre işe girişte uyuşturucu testi zorunlu değil. Türkiye’de tüm sektörleri kapsayan genel bir zorunluluk bulunmuyor. Ancak bazı firmalar, özellikle güvenlik, ulaşım, enerji ve ağır sanayi gibi riskli sektörlerde kendi inisiyatifleriyle uyuşturucu testi talep edebiliyor.
Uzmanlara göre işverenlerin adaylardan madde testi istemesi tamamen yasak değil. Fakat bu talebin işin niteliğiyle doğrudan bağlantılı olması gerekiyor. Ayrıca adayın açık rızasının alınması ve test sonuçlarının gizliliğinin korunması hukuki açıdan büyük önem taşıyor.
İnsan Kaynakları birimleri, son dönemde artan hassasiyet nedeniyle işe alım süreçlerinde daha detaylı belge talep etmeye başladı. Ancak şu an için devlet tarafından getirilmiş genel bir zorunluluk söz konusu değil.
İş başvurularında istenen belgelerde neler var?
İşe alımlarda firmalar genellikle standart belgeler talep ediyor. Bunlar arasında:
İkametgah belgesi
Adli sicil kaydı
SGK hizmet dökümü
Vukuatlı nüfus kayıt örneği
Diploma veya mezuniyet belgesi
Buna ek olarak birçok şirket sağlık raporu istiyor. Özellikle üretim, sanayi ve güvenlik sektörlerinde odyometri raporu, göz muayenesi, akciğer grafisi ve kan testleri gibi belgeler de başvuru dosyasına ekleniyor.
Son dönemde bazı firmaların bu listeye uyuşturucu testi sonucunu da dahil ettiği görülüyor. Bu uygulama henüz yaygın ve zorunlu bir sistem haline gelmiş değil; şirket politikalarına göre değişiklik gösteriyor.
Kan testinde uyuşturucu çıkar mı?
Adayların en çok merak ettiği başlıklardan biri de “Kan testinde uyuşturucu çıkar mı?” sorusu oldu. İşe girişte istenen standart hemogram testi, yalnızca kan sayımı yapılmasını sağlar. Bu testte uyuşturucu veya uyarıcı madde tespiti yapılmaz.
Uyuşturucu tespiti için özel olarak yapılan toksikolojik analizler gerekir. Bu testler genellikle:
İdrar analizi
Kan analizi (özel madde taraması)
Tükürük testi
üzerinden gerçekleştirilir. Standart sağlık raporlarında yer alan basit kan tahlilleri, madde kullanımını ortaya koymaz. Dolayısıyla her kan testinde uyuşturucu çıkması söz konusu değildir; bunun için özel tarama yapılması gerekir.
Laboratuvarlara yoğun talep: Test fiyatları ne kadar?
İstanbul başta olmak üzere büyük şehirlerde laboratuvarlara binlerce test talebi geldiği belirtiliyor. Özellikle kurumsal firmaların toplu alım süreçlerinde madde testi istemesi, özel laboratuvarlarda yoğunluk oluşturdu.
Piyasa verilerine göre uyuşturucu testlerinin fiyatı ortalama 2 bin 200 TL seviyesinde. Ancak şirketlerin toplu anlaşma yapması halinde bu rakamın daha düşük seviyelere çekilebildiği ifade ediliyor.
Test ücretlerinin yüksek bulunması, uygulamanın çalışan adayları açısından ek maliyet yaratıp yaratmayacağı tartışmasını da beraberinde getirdi. Çoğu durumda test ücretinin işveren tarafından karşılandığı, bazı sektörlerde ise adaydan talep edilebildiği belirtiliyor.
Hukuki boyut: Sınırlar ne?
İşe girişte uyuşturucu testi uygulamasında en kritik konu kişisel verilerin korunması. Test sonuçları sağlık verisi kapsamında değerlendirildiği için özel nitelikli kişisel veri sayılıyor. Bu nedenle sonuçların üçüncü kişilerle paylaşılması hukuka aykırı.
Ayrıca test talebinin ayrımcılık yaratmaması ve işin niteliğiyle doğrudan bağlantılı olması gerekiyor. Örneğin ağır vasıta şoförlüğü, güvenlik görevliliği veya tehlikeli iş kollarında bu talep daha güçlü bir gerekçeye dayanabiliyor.
Uzmanlar, genel ve zorunlu bir uygulamadan ziyade sektör bazlı değerlendirme yapılmasının daha uygun olacağını belirtiyor.
Yeni dönem mi başlıyor?
İşe girişte uyuşturucu testi zorunlu mu olacak sorusunun yanıtı şu aşamada “hayır” olarak öne çıkıyor. Ancak özel şirketlerin artan hassasiyeti nedeniyle bazı sektörlerde uygulamanın yaygınlaşabileceği değerlendiriliyor.
İş başvurularında istenen belgeler listesine eklenen madde testleri, özellikle riskli alanlarda güvenlik önlemi olarak görülüyor. Kan testinde uyuşturucu çıkar mı sorusu ise yanlış bilinen bir noktaya işaret ediyor; standart hemogram testlerinde madde tespiti yapılmıyor.
Önümüzdeki süreçte mevzuat değişikliği olup olmayacağı ise hem iş dünyası hem de çalışan adayları tarafından yakından takip ediliyor.
