Sağlık Bakanlığı ile Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) ortak verileriyle hazırlanan Türkiye Sağlık Araştırması, ülkedeki tütün tüketim alışkanlıklarında yaşanan dikkat çekici değişimi gözler önüne serdi. 2008-2025 yıllarını kapsayan 17 yıllık süreçte, 15 yaş ve üzeri nüfusta toplam tütün kullanımı yüzde 31,2'den yüzde 33,2'ye tırmandı.
Tablodaki en belirgin kırılma ise cinsiyet dağılımında yaşandı. Erkeklerde tütün ürünü kullanma oranı yüzde 47,9 seviyesinden yüzde 46'ya gerilerken; kadınlarda aynı oran yüzde 35'lik dramatik bir artış göstererek yüzde 15,2'den yüzde 20,6'ya yükseldi. Geçmiş yılların verileri incelendiğinde, erkeklerdeki tütün kullanımının 2012'de yüzde 41,5 ve 2014'te yüzde 47,4 gibi dalgalı bir seyir izlediği kaydedildi.
Hayatını Kaybeden Her Üç Kişiden İkisinin Sebebi Tütün
Tütün tüketiminin insan sağlığı üzerindeki tahribatı, yayımlanan ölüm istatistikleriyle bir kez daha doğrulandı. Dünya genelinde her yıl 1,6 milyonu pasif maruziyet nedeniyle olmak üzere toplam 7 milyon insan tütün kaynaklı rahatsızlıklardan yaşamını yitiriyor. Tütünün, küresel ölçekteki kronik hastalıkların çeyreğinden ve akciğer kanseri vakalarının yüzde 90'ından doğrudan sorumlu olduğu biliniyor.
Türkiye tablosu ise durumun vahametini artırıyor. Ülkemizde her yıl yaklaşık 125 bin kişi tütüne bağlı hastalıklardan hayatını kaybederken, bu kayıpların 25 binini yalnızca dumana maruz kalan pasif içiciler oluşturuyor. Türkiye, erkeklerde akciğer kanserine yakalanma sıklığı ve buna bağlı can kayıplarında dünya genelinde ilk sırada yer alıyor. Güncel veriler, dolaşım, solunum sistemi hastalıkları ve tümörler gibi doğrudan sigarayla ilintili rahatsızlıkların, toplam ölümlerin yüzde 67,3'ünü oluşturduğunu gösteriyor.
Sahada Çapraz Denetim ve Mobil Poliklinik Dönemi
Tütün mamullerinin yol açtığı yıkıcı etkilere karşı kamu otoriteleri mücadele konseptini genişletiyor. Sağlık Bakanlığı bünyesinde faaliyete geçen Tütünle Mücadele Timleri ve Mobil Sigara Bırakma Poliklinikleri, tütün bağımlılığıyla doğrudan sahada mücadele ediyor. 1 Eylül 2025 tarihinden bu yana yürütülen saha çalışmalarında 1 milyondan fazla vatandaşa ulaşılarak tütün dumanının pasif zararları anlatıldı, sigarayı bırakmak isteyenlere yerinde danışmanlık sağlandı.
Dumansız Hava Sahası denetimlerinin tarafsızlığını ve etki alanını artırmak amacıyla iller arası işbirliğiyle "çapraz denetim" modeline geçildi. Vatandaşlardan gelen ihbar ve bildirimleri anlık olarak değerlendiren ekipler, açık ve kapalı alan ihlallerine hızla müdahale ediyor.
Gençleri Korumak İçin "Dumansız Kampüs" Adımı
Tütün endüstrisinin hedefinde yer alan çocuk ve gençleri korumak amacıyla hazırlanan 2024-2028 Tütün Kontrolü Strateji Belgesi ve Eylem Planı kararlılıkla uygulanıyor. Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, YÖK, Yeşilay ve Gençlik ve Spor Bakanlığı koordinasyonunda öğrenci, veli ve öğretmenlere yönelik önleyici eğitim programları düzenleniyor.
Yükseköğretim kurumlarında tütün ürünlerinin görünürlüğünü sıfırlamak ve erişilebilirliğini kısıtlamak amacıyla YÖK ve Yeşilay ortaklığıyla "Dumansız Kampüs" rehberi yayımlandı. Üniversite yerleşkelerinde sigara bırakma hizmetlerinin yaygınlaştırılmasını ve tütün kullanım alanlarının sınırlandırılmasını hedefleyen bu standartlar, genç neslin tütün bağımlılığından korunmasında kritik bir rol üstleniyor.
