Zeytinyağı, Akdeniz tipi beslenmenin temel yağ kaynaklarından biri olarak uzun süredir sağlık araştırmalarının odağında yer alıyor. Yaklaşık 92 bin kadın ve erkeğin beslenme alışkanlıklarının incelendiği geniş kapsamlı çalışmada da zeytinyağı tüketimi ile ölüm riski arasındaki ilişki ele alındı.
Katılımcılar 28 yıl boyunca takip edildi. Araştırmada günde 7 gramdan, yani yaklaşık yarım çorba kaşığından daha fazla zeytinyağı tüketen kişiler ile zeytinyağını nadiren ya da hiç tüketmeyenler karşılaştırıldı.
Sonuçlar, yüksek tüketim grubunda genel ölüm riskinin daha düşük olduğunu gösterdi. Ancak araştırmanın gözlemsel nitelikte olması nedeniyle sonuçların zeytinyağının tek başına hastalıkları önlediği anlamına gelmediği özellikle dikkate alınmalı.
Kalp ve damar hastalıklarında risk daha düşük
Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri kalp ve damar hastalıklarıyla ilgili oldu. Daha fazla zeytinyağı tüketen grupta kalp ve damar hastalıklarına bağlı ölüm riski, çok az tüketenlere kıyasla yüzde 19 daha düşük bulundu.
Zeytinyağının özellikle doymuş yağların yerine kullanılması, sağlıklı beslenme açısından önem taşıyor. Amerikan Kardiyoloji Koleji'nin 2026 tarihli bilimsel değerlendirmesinde de doymuş yağların yerine doymamış yağların tercih edilmesi, kalp ve damar sağlığını destekleyen beslenme yaklaşımının parçalarından biri olarak değerlendiriliyor.
Kanser ve nörodejeneratif hastalık sonuçları da dikkat çekti
Araştırmada zeytinyağı tüketimi ile kanser nedeniyle ölüm arasında da ilişki bulundu. Günde 7 gramdan fazla zeytinyağı tüketenlerde kanser kaynaklı ölüm riski, nadiren tüketenlere göre yüzde 17 daha düşük hesaplandı.
Nörodejeneratif hastalıklar açısından elde edilen sonuç ise daha belirgin oldu. Yüksek zeytinyağı tüketimi grubunda bu hastalıklara bağlı ölüm riskinin yüzde 29 daha düşük olduğu görüldü.
Solunum sistemi hastalıkları nedeniyle ölüm riski de yüksek tüketim grubunda yüzde 18 daha düşük bulundu. Söz konusu oranlar, araştırmacıların beslenme alışkanlıkları ile sağlık sonuçları arasındaki ilişkiyi değerlendirmesi sonucunda ortaya çıktı.
Zeytinyağının yerine hangi yağın kullanıldığı önemli
Araştırmanın önemli noktalarından biri de zeytinyağının tek başına değerlendirilmemesi. Çalışmada tereyağı, margarin, mayonez ve süt ürünlerinden gelen yağların bir bölümünün zeytinyağıyla değiştirilmesi durumunda da daha düşük ölüm riskiyle ilişki görüldü.
Buna karşılık zeytinyağının diğer bitkisel yağlarla karşılaştırılmasında aynı ölçüde anlamlı bir ilişki bulunmadı. Bu durum, sağlıklı beslenmede yalnızca bir gıdayı artırmanın değil, günlük beslenmede hangi seçimin hangi gıdanın yerine yapıldığının da önemli olduğunu gösteriyor.
Sızma zeytinyağı neden öne çıkıyor?
Zeytinyağının türü de beslenme açısından önem taşıyor. Özellikle sızma zeytinyağı, üretim yöntemi ve içerdiği biyoaktif bileşenler nedeniyle öne çıkıyor.
Daha önce yapılan PREDIMED araştırmasının analizlerinde de özellikle sızma zeytinyağı tüketiminin kalp ve damar hastalıkları ile ölüm riski açısından olumlu sonuçlarla ilişkili olduğu bildirilmişti.
Ancak tek başına zeytinyağı tüketimine odaklanmak yerine sebze, meyve, baklagiller, tam tahıllar, kuruyemişler ve balık gibi besinlerin de yer aldığı dengeli bir beslenme düzeninin sürdürülmesi önem taşıyor. Güncel kardiyoloji değerlendirmeleri de tek bir besin yerine genel beslenme düzeninin kalp sağlığı üzerindeki etkisine vurgu yapıyor.
Günde ne kadar zeytinyağı tüketilmeli?
Zeytinyağı sağlıklı yağ kaynakları arasında gösterilse de yüksek enerji içeriyor. Bu nedenle daha fazla tüketmenin otomatik olarak daha fazla sağlık yararı sağlayacağı düşünülmemeli.
Yaklaşık 7 gramlık tüketim, söz konusu araştırmada öne çıkan miktarı ifade ediyor. Araştırmanın sonucu, herkesin mutlaka her gün belirli miktarda zeytinyağı tüketmesi gerektiği şeklinde yorumlanmamalı.
Önemli olan zeytinyağını dengeli beslenmenin bir parçası haline getirmek ve özellikle tereyağı ile diğer doymuş yağ kaynaklarının yerine uygun miktarlarda kullanmak.
Zeytinyağı mucizevi bir tedavi olarak görülmemeli
Araştırmadan çıkan sonuçlar dikkat çekici olsa da zeytinyağının kanseri, kalp hastalıklarını veya nörodejeneratif hastalıkları doğrudan önlediği sonucuna varmak doğru değil.
Çalışma, insanların uzun süreli beslenme alışkanlıkları ile ölüm nedenleri arasındaki ilişkiyi inceledi. Dolayısıyla elde edilen yüzdeler, zeytinyağının tek başına oluşturduğu kesin bir koruyucu etki olarak değerlendirilmemeli.
Uzmanların güncel yaklaşımı da tek bir besine odaklanmak yerine genel beslenme kalitesinin iyileştirilmesi yönünde. Zeytinyağı ise bu sağlıklı beslenme düzeninde doymamış yağ kaynağı olarak önemli bir seçenek olarak öne çıkıyor.
