Türkiye’de musluk suyu genellikle sağlıksız ya da lezzetsiz bulunuyor. Bu nedenle içme suyu olarak şişelenmiş sular tercih ediliyor. Ancak son bir yılda şişelenmiş suya gelen zamlar, vatandaşın cebini ciddi şekilde zorluyor. Fiyat artışının arkasındaki en büyük sebeplerden biri olarak yabancı markaların pazar üzerindeki etkisi gösteriliyor. Peki, su fiyatları neden bu kadar arttı? Yabancı markaların pazar hakimiyeti ne durumda? İşte detaylar!
Bir Yılda Yüzde 100 Zam: Şişe Sular Cep Yakıyor
Son yıllarda girdi maliyetlerindeki artış, şişe su fiyatlarını yukarı çekmişti. Ancak 2024 yılında dikkat çeken bir durum ortaya çıktı: Girdi maliyetlerinde büyük bir değişiklik olmamasına rağmen şişe su fiyatları iki katına çıktı. Özellikle 19 litrelik damacana fiyatlarının İstanbul’da 140 TL’ye kadar yükselmesi, vatandaşın günlük yaşamını olumsuz etkiledi. Ortalama satış fiyatlarının ise 100-120 TL arasında olduğu belirtiliyor.
Pazarı Yabancı Markalar Domine Ediyor
İstanbul Su ve Meşrubat Satıcıları Esnaf Odası Başkanı Ahmet Turan Akkaya, şişelenmiş içme suyu pazarında yabancı markaların hakimiyetine dikkat çekerek, yerli üreticilerin rekabet edebilmesinin giderek zorlaştığını belirtti.
Akkaya, her yıl belirlenen tavan fiyat tarifesinin yabancı markalar tarafından ihlal edildiğini ifade ederek şu açıklamayı yaptı:
"Biz her yıl bir fiyat tarifesi açıklıyoruz. Ancak yabancı markalar bu tarifeye uymuyor. Serbest piyasa adı altında, belirlenen sınırların çok üzerinde fiyatlarla satış yapıyorlar."
Serbest Piyasa Tavan Fiyatı Aşıyor
Sektör temsilcilerine göre, yabancı markalar su satışı yapan bayilerini esnaf odasına değil, ticaret odasına kaydettiriyor. Bu durum, fiyat tarifesine uymalarını zorunlu kılan kurallardan kaçmalarını sağlıyor.
Akkaya bu durumu şu sözlerle eleştirdi:
"Esnaf odası olarak yabancı markaların zamlarını durduramıyoruz. Son altı ayda iki defa zam yapıldı. Bu durum tamamen fırsatçılıkla ilgili. Konuyu Ticaret Bakanlığı'na taşıdık."
Fırsatçılık İddiaları: Bakanlığa Çağrı
Tüketici Birliği Federasyonu Başkanı Mehmet Bülent Deniz, su fiyatlarındaki artışların temel nedeninin piyasa denetimsizliği olduğunu savundu. Özellikle girdi maliyetlerinde ciddi bir artış yaşanmadığına dikkat çeken Deniz, firmaların keyfi fiyat artırdığını belirtti.
Deniz, Ticaret Bakanlığı’na bağlı Haksız Fiyat Değerleme Kurulu’nu göreve çağırarak şu ifadeleri kullandı:
"Döviz kuru, enerji fiyatları ve asgari ücrette büyük bir artış yaşanmadı. Buna rağmen fiyatlar yüzde 100’e varan oranda zamlandı. Firmalar kafalarına göre fiyat belirliyor. Bu durum denetlenmeli ve fırsatçılık varsa cezai işlem uygulanmalı."
Ambalajlı Su Sektörünün Hızlı Büyümesi
Ambalajlı su sektörü son yıllarda hızla büyümeye devam ediyor. Türkiye Ambalajlı Su Üreticileri Derneği (SUDER) verilerine göre, 2023 yılında ambalajlı su üretiminde yüzde 1,6’lık bir büyüme kaydedildi ve pazar hacmi 10,8 milyar litreye ulaştı.
Sektörün toplam cirosu ise 31,1 milyar TL oldu. Kişi başına düşen ambalajlı su tüketimi 127 litre olarak hesaplandı.
Su Sektöründe İhracat Rakamları
Türkiye İstatistik Kurumu’nun verilerine göre, 2023 yılında toplam 391 bin 876 ton ambalajlı su ihraç edildi ve bu ihracattan 74,4 milyon dolar gelir elde edildi. Ambalajlı su sektörünün 2024 yılında 11,1 milyar litre pazar hacmine ulaşması hedefleniyor.
Sektör Temsilcilerinden Denetim Talepleri
Sektördeki fiyat artışları ve yabancı markaların hakimiyeti karşısında çözüm için denetim çağrıları yükseliyor. Esnaf temsilcileri, özellikle yabancı markaların fiyat politikasının kontrol altına alınması gerektiğini savunuyor.
Ahmet Turan Akkaya, bu konuda çözüm olarak şunları önerdi:
"Su sektöründe yerli üreticilerin desteklenmesi gerekiyor. Ayrıca yabancı markaların tarifeye uyması için daha sıkı denetimlere ihtiyaç var."
Tüketici Fiyat Artışlarına Tepkili
Vatandaşlar, su fiyatlarındaki bu astronomik artış karşısında tepkili. Birçok kişi, su gibi temel bir ihtiyacın fahiş fiyatlara satılmasının kabul edilemez olduğunu belirtiyor. Sosyal medyada birçok kullanıcı, denetim yapılmadığı sürece su fiyatlarının daha da artacağını dile getiriyor.
Fiyat Artışlarının Arkasındaki Gerçek Ne?
Su fiyatlarının neden arttığına dair tartışmalar devam ediyor. Uzmanlara göre, fiyat artışlarının temel sebepleri şöyle sıralanabilir:
- Yabancı markaların serbest piyasa adı altında fiyat tarifesine uymaması,
- Yetersiz denetim,
- Sektördeki fırsatçılık iddiaları.
Bunun yanı sıra, yerel üreticilerin artan maliyetler karşısında rekabet etmekte zorlanması da fiyatların yükselmesine yol açan bir diğer etken olarak görülüyor.
