Milyarlarca insanın cebine giren akıllı telefonlar, teknoloji devlerinin yapay zekâ savaşındaki en kritik kalesi haline geldi. Günümüzde yeni bir Android cihaz satın alan her kullanıcı, Google'ın kendi yapay zekâ asistanı Gemini ile entegre bir ekosisteme adım atıyor. Gemini yalnızca cihazlarda ön yüklü olarak gelmekle kalmıyor, aynı zamanda işletim sisteminin en derin katmanlarında rakiplerinin asla sahip olamadığı sistemsel ayrıcalıkları kullanıyor. Ancak Avrupa Birliği (AB), bu durumun serbest piyasa koşullarını ve adil rekabeti baltaladığı görüşünde.
Avrupa Komisyonu tarafından yürütülen son incelemeler, Android'in yapay zekâ mimarisinin dışarıya kapatıldığını ortaya koydu. Komisyon, Gemini'ye tanınan ayrıcalıkların; OpenAI’ın ChatGPT’si, Anthropic’in Claude’u ya da xAI’ın Grok’u gibi güçlü rakiplerin kullanıcılarla eşit şartlarda yarışmasını engellediğini savunuyor. Sürece müdahil olan Avrupa Özgür Yazılım Vakfı (FSFE) ise radikal bir adım atarak, kullanıcıların bu yapay zekâ araçlarını cihazlarından tamamen silebilmesi ve Google'ın arkadan gizlice bu yazılımları yeniden yükleyememesi gerektiğini belirtiyor.
"Bazı Android Özellikleri Sadece Gemini İçin Çalışıyor"
AB'nin yürüttüğü soruşturmanın odağında, Android platformundaki kritik sistem fonksiyonlarının adeta Gemini’ye rezerve edilmiş olması yer alıyor. Akıllı e-posta taslakları hazırlamak, ekran içeriğini analiz edip hızlı fotoğraf paylaşmak ya da cihaz içi proaktif öneriler almak gibi gelişmiş deneyimler sadece Google’ın yapay zekâsı tarafından yürütülebiliyor. Örneğin Google’ın ekrandaki işlemleri okuyarak anlık tavsiyeler üreten "Magic Cue" sistemi, rakiplerine tamamen kapalı tutuluyor.
Avrupa Komisyonu, akıllı telefon kullanıcılarının tercih özgürlüğünün sadece Google Play Store'dan bir uygulama indirmekle sınırlı kalmaması gerektiğinin altını çiziyor. AB'nin hazırladığı çözüm önerileri listesinde radikal değişiklikler var:
Evrensel Kısayol Erişimi: Kullanıcılar cihazdaki fiziksel bir tuşa bastığında ya da sesli komut verdiğinde Gemini yerine ChatGPT veya Claude'u varsayılan asistan olarak atayabilmeli.
Bağlamsal Görüş Yeteneği: Üçüncü taraf yapay zekâlar da cihaz içi verilere erişebilmeli, ekran içeriğini okuyabilmeli ve proaktif öneriler sunabilmeli.
Ücretsiz API Desteği: Google, rakip yapay zekâların Android ile kusursuz entegre olabilmesi için gerekli teknik altyapıyı ve API’leri geliştiricilere tamamen ücretsiz sunmalı.
Donanım Kapıları Rakiplere Açılacak mı?
Tartışmanın bir diğer boyutu ise doğrudan telefonların işlemcileri (NPU) üzerinde çalışan yerel yapay zekâ modellerini kapsıyor. Bulut tabanlı sistemlerin aksine internet olmadan, hızlı ve yüksek performansla çalışan bu yerel modeller akıllı telefonların geleceğini temsil ediyor. AB, Google'ın bu yerel donanım güçlerini de rakipleriyle verimli bir şekilde paylaşması gerektiğini savunuyor.
Google ise bu taleplere sert bir dille karşı çıkıyor. Teknoloji devi, AB'nin bu hamlelerinin akıllı telefon üreticilerinin inovasyon özgürlüğünü kısıtlayacağını, ek maliyetler doğuracağını ve en önemlisi Android ekosisteminde ciddi güvenlik ve gizlilik açıkları yaratacağını iddia ediyor.
Masadaki Ceza: Küresel Cironun Yüzde 10’u
Avrupa Komisyonu şu aşamada tüm tarafların savunmalarını ve görüşlerini toplamaya devam ediyor. Soruşturmanın bu yaz aylarında net bir karara bağlanması bekleniyor. Eğer Google, AB'nin Dijital Piyasalar Yasası (DMA) kurallarına uyum sağlamaz ve Android'in kapılarını rakip yapay zekâ asistanlarına açmazsa, milyarlarca dolarlık bir yaptırımla yüzleşecek. Yasa kapsamında AB'nin, kuralları ihlal eden teknoloji devlerine yıllık küresel gelirlerinin yüzde 10'una kadar para cezası kesme yetkisi bulunuyor.
