Türk ekonomisinin kritik dönemeçlerinden biri olan 2001 krizinin ardından adı sıkça gündeme gelen Kemal Derviş, hem uluslararası kariyeri hem de Türkiye’de yürüttüğü ekonomi programıyla tartışılan bir isim oldu. Dünya Bankası’ndaki görevinden ayrılarak Ekonomiden Sorumlu Devlet Bakanı olarak göreve başlayan Derviş’in hayatı ve siyasi süreci merak ediliyor. “Kemal Derviş kimdir, nereli ve kaç yaşında?” sorusu özellikle ekonomi tarihiyle ilgilenenler tarafından araştırılıyor. İşte Kemal Derviş’in yaşamı, kariyeri ve kamuoyunda “Derviş Kanunları” olarak anılan düzenlemelere dair bilgiler…
Kemal Derviş kimdir, nereli ve kaç yaşındadır?
Kemal Derviş, 10 Ocak 1949 tarihinde İstanbul’da doğdu. Akademisyen, ekonomist ve siyasetçi kimliğiyle tanınan Derviş, uzun yıllar uluslararası finans kuruluşlarında görev yaptı. 1973-1977 yılları arasında Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) ve Princeton Üniversitesi’nde ekonomi alanında ders verdi.
1977 yılında Dünya Bankası’nda göreve başlayan Kemal Derviş, bu kurumda yaklaşık 22 yıl çalıştı. 1996 yılında Ortadoğu ve Kuzey Afrika’dan sorumlu başkan yardımcılığı görevine yükseldi. Uluslararası finans çevrelerinde etkin bir kariyer inşa eden Derviş, 2001 yılında Türkiye’ye davet edilerek ekonomi yönetiminin başına getirildi.
Dünya Bankası’ndan Türkiye’ye: Kemal Derviş’in Ekonomiden Sorumlu Devlet Bakanlığı süreci
Kasım 2000 ve Şubat 2001’de yaşanan mali krizlerin ardından Türkiye ekonomisi ciddi bir daralma sürecine girdi. Bu dönemde Kemal Derviş, Dünya Bankası’ndaki görevinden ayrılarak 13 Mart 2001 tarihinde Bülent Ecevit Hükümeti’nde Ekonomiden Sorumlu Devlet Bakanı olarak göreve başladı.
Derviş’in göreve gelmesiyle birlikte Uluslararası Para Fonu (IMF) ile stand-by anlaşmaları imzalandı. Ekonomide yapısal reformları içeren kapsamlı bir program uygulamaya konuldu. Bu süreç, hem destekleyenler hem de eleştirenler açısından Türkiye ekonomisinin yönünü belirleyen bir dönem olarak kayıtlara geçti.
Kemal Derviş, Ağustos 2002’de görevinden istifa etti. Ardından İsmail Cem, Zeki Eker ve Hüsamettin Özkan ile birlikte Yeni Türkiye Partisi’nin kuruluş çalışmalarına katıldı. Ancak partiye katılmayarak Cumhuriyet Halk Partisi’nden (CHP) milletvekili adayı oldu.
Kemal Derviş’in siyasi kariyeri ve CHP milletvekilliği
3 Kasım 2002 genel seçimlerinde CHP’den İstanbul Milletvekili seçilen Kemal Derviş, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde görev aldı. Ancak siyasi kariyeri uzun sürmedi. 9 Mayıs 2005 tarihinde milletvekilliğinden istifa ederek Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) Başkanlığı görevine atandı.
2009 yılında UNDP Başkanlığı görevini Yeni Zelanda’nın eski Başbakanı Helen Clark’a devreden Derviş, uluslararası alandaki çalışmalarını sürdürdü. Aynı dönemde küreselleşme ve ekonomi politikalarına dair çalışmalar yaptı.
Kemal Derviş ve Derviş Kanunları olarak bilinen ekonomi paketleri
Kemal Derviş’in Türkiye’deki görev sürecinde en çok tartışılan başlıklardan biri, kamuoyunda “Derviş Kanunları” olarak anılan 15 maddelik ekonomi paketi oldu. Ekonomik istikrar programı kapsamında Meclis’ten kısa sürede geçirilen bu düzenlemeler, Türkiye’nin finansal sisteminde köklü değişiklikler içeriyordu.
Söz konusu yasalar arasında Merkez Bankası Kanunu, Bankacılık Kanunu, Telekom’un yüzde 51’inin satışına ilişkin düzenleme, Şeker ve Tütün Kanunu, Sermaye Piyasası Kanunu ve Özelleştirme Kanunu’nda değişiklikler gibi maddeler yer aldı. Ayrıca kamu bankalarının görev zararlarının karşılanması, KİT’lerin tasfiyesi ve hazine arazilerinin satışı gibi başlıklar da bu paket kapsamında değerlendirildi.
Bu reformlar, IMF ve Dünya Bankası ile yürütülen program çerçevesinde uygulandı. Destekleyen kesimler, düzenlemelerin ekonomik disiplin sağladığını savunurken; eleştirenler ise Türkiye ekonomisinin uluslararası finans kuruluşlarına daha bağımlı hâle geldiğini ileri sürdü.
Akademik çalışmaları ve yayımladığı kitap
Kemal Derviş, ekonomi ve küreselleşme konularında akademik çalışmalar yürüttü. Mart 2005’te Center for Global Development iş birliğiyle yayımlanan “For a Better Globalism” (Daha İyi Bir Küreselleşme) adlı kitabı, uluslararası ekonomi politikalarına dair görüşlerini içerdi.
Akademik ve bürokratik kariyerini bir arada sürdüren Derviş, ekonomi alanındaki çalışmalarıyla hem Türkiye’de hem de uluslararası platformlarda tanınan bir isim oldu.
