Elazığ Fırat Üniversitesi’nde öğrenim gören 3 öğrenci, insan nefesindeki biyobelirteçleri analiz ederek akciğer kanseri ve diyabet riskini tespit etmeyi amaçlayan taşınabilir bir ön tarama cihazı geliştirdi. Akademik danışmanlığını Prof. Dr. Canan Aksu Canbay ile Prof. Dr. Hamdi Soner Altundoğan’ın üstlendiği Nefsense adlı girişim, TÜBİTAK BiGG Yatırım Programı kapsamında Mükemmeliyet Mührü alarak desteklenmeye hak kazandı. Cihazın ilk çalışan prototipinin 12 ay içinde tamamlanarak klinik testlerin ardından sağlık sistemine entegrasyonu hedefleniyor.
Nefes analiziyle kanser taraması nasıl çalışıyor?
Geliştirilen sistem, Chicago Üniversitesi’nin uluslararası tıp literatürüne kazandırdığı çalışmalardan yola çıkılarak tasarlandı. İnsan nefesi yalnızca oksijen, karbondioksit ve su buharından ibaret olmayıp hücre metabolizmasının ürünü olan uçucu organik bileşikleri (VOC) barındırır. Projenin yürütücülerinden Fırat Üniversitesi Fizik Bölümü son sınıf öğrencisi Eren Akdeniz’in aktardığı bilgilere göre, hücresel mutasyonlar nefeste izopren ve aseton gibi kimyasalların seviyelerini doğrudan değiştirmektedir.
Cihaz, hastadan alınan nefes numunesini önce özel bir dengeleme odasında nemden arındırıyor. Ardından ikinci aşamada yer alan nano yapılı kaplamaya sahip yoğuşma haznesi, molekülleri hapsederek biyosensör dizilimleri üzerinden ölçülebilir verilere dönüştürüyor. Bu mekanizma sayesinde akciğer kanseri şüphesinde izopren seviyesi, Tip-1 ve Tip-2 diyabet takibinde ise aseton yoğunluğu taranabiliyor.
Klasik biyopsi süreçlerinde numune alma zorluğu, hastanın işlem öncesi yaşadığı stres ve laboratuvar kuyruklarında geçen haftalar erken teşhis şansını ciddi ölçüde azaltabiliyor. Taşınabilir bir sensörün ağızlığına sadece birkaç saniye üfleyerek dakikalar içinde metabolik sapmaları görebilmek, iğneli girişimlere gerek kalmadan taramayı sahaya indirme potansiyeli taşıyor.
TÜBİTAK desteği ve şirketleşme süreci
Nefsense projesi, TÜBİTAK BiGG Yatırım Çağrısı’na Türkiye genelinden yapılan 2 bin 844 başvuru arasından sıyrılarak destek almaya hak kazanan sınırlı sayıdaki girişim arasında yer aldı. Şirketleşme adımlarını tamamlayan ekip, Fırat Teknokent altyapısında faaliyet gösteriyor.
Geliştiriciler, cihazın doğrudan kesin tanı koymadığını, klinik risk değerlendirmesi ve ön tarama desteği sağlayarak şüpheli vakaları hızla onkoloji uzmanlarına yönlendirecek bir triyaj aracı olduğunu vurguluyor. 18 aylık yol haritasının ilk 12 ayında prototipin son haline getirilmesi, ardından gönüllüler üzerinde saha testlerinin yapılması ve yerli yatırımcı desteğiyle seri üretime hazırlanması planlanıyor.
