657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na göre kamuda dört temel istihdam türü bulunuyor. Bunlar 4A, 4B, 4C ve 4D statüsünde çalışan personeli kapsıyor. Her biri farklı hak, yükümlülük ve sözleşme türüne tabi olarak görev yapıyor.
Kamuya personel alımı büyük ölçüde Kamu Personeli Seçme Sınavı (KPSS) üzerinden gerçekleştiriliyor. A ve B kadrolarına genellikle lisans mezunları, bazı kadrolara ise önlisans mezunları yerleştiriliyor. Ancak çalışanların hukuki statüsü, görev yaptıkları maddeye göre değişiklik gösteriyor.
4A nedir, 4A’lıların görev alanları nelerdir?
4A statüsü, kamuoyunda en yaygın bilinen memur kadrosunu ifade ediyor. 657 sayılı Kanun’a göre; devlet ve diğer kamu tüzel kişiliklerinde genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu hizmetlerini yerine getirenler memur sayılıyor.
Bu kapsamda görev yapan 4A’lı personel; bakanlıklarda, valiliklerde, belediyelerde ve diğer kamu kurumlarında asli hizmetleri yürütüyor. Öğretmen, mühendis, kaymakamlık personeli, uzman, denetmen gibi birçok meslek grubu bu statüde yer alabiliyor.
4A’ya tabi çalışanların toplu sözleşme hakkı bulunuyor ancak grev hakları yok. Kadrolu memur statüsünde görev yaptıkları için iş güvenceleri yüksek düzeyde kabul ediliyor.
4B nedir, 4B’li sözleşmeli personel kimlerdir?
4B statüsü sözleşmeli personeli ifade ediyor. Çalışma şekli bakımından 4A ile benzer görevleri yerine getirebilseler de, hukuki statüleri farklıdır. 4B’li çalışanlar 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında sigortalı olarak görev yapar.
Bu statüdeki personel, genellikle yıllık sözleşme ile istihdam edilir. Sözleşmeler ihtiyaç doğrultusunda yenilenebilir. Bakanlar Kurulu (yeni sistemde Cumhurbaşkanlığı) tarafından belirlenen esas ve usuller çerçevesinde, kalkınma planlarında yer alan programlar doğrultusunda geçici veya belirli süreli ihtiyaçlar için görevlendirilirler.
Öğretmenler, doktorlar, hemşireler, laborantlar ve Diyanet İşleri Başkanlığı’na bağlı imam, vaiz ve Kur’an kursu öğreticileri 4B kapsamında görev yapabiliyor. 4B’li personel uzun süredir “eşit işe eşit hak” taleplerini dile getiriyor.
4C nedir, 4C’li personel hangi alanlarda çalışır?
4C statüsü, geçici personel olarak tanımlanır. 657 sayılı Kanun’un 4’üncü maddesi uyarınca ücret ve adet sınırları içinde sözleşme ile çalıştırılan ve işçi sayılmayan personeli kapsar.
Genellikle mevsimlik hizmet gerektiren alanlarda görev alırlar. Bir yıldan az süreli ya da dönemsel ihtiyaçlarda istihdam edilen 4C’li çalışanlar, Devlet Personel Başkanlığı ve Maliye Bakanlığı’nın görüşü doğrultusunda belirlenen görevlerde çalışır.
Özellikle geçmiş yıllarda özelleştirme sonrası farklı kurumlara geçici statüyle atanan çalışanlar nedeniyle 4C kavramı sıkça gündeme gelmiştir. Hak mücadelesiyle kamuoyunda adını duyuran bu statü, daha çok geçici ve süreli istihdam modelini ifade eder.
4D nedir, 4D’li işçiler hangi haklara sahiptir?
4D statüsü, kamu kurumlarında işçi kadrosunda çalışanları kapsar. Belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışan sürekli işçiler ile mevsimlik ya da kampanya işlerinde görev yapan geçici işçiler bu kapsamda değerlendirilir.
4D’li personel İş Kanunu hükümlerine tabi olarak görev yapar. Son yıllarda taşeron işçilerin kadroya geçirilmesiyle birlikte birçok çalışan 4D statüsüne dahil edilmiştir.
Bu kapsamda çalışanlar, kamu kurumlarında temizlik, güvenlik, bakım-onarım, teknik destek gibi alanlarda görev yapar. İşçi statüsünde oldukları için sendikal haklar ve toplu iş sözleşmesi süreçleri İş Kanunu çerçevesinde yürütülür.
4A, 4B, 4C ve 4D arasındaki temel farklar
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na göre belirlenen bu dört statü arasındaki temel fark; istihdam şekli, sözleşme türü ve sosyal haklardır.
4A kadrolu memur statüsünü,
4B sözleşmeli personeli,
4C geçici personeli,
4D ise işçi kadrosunu ifade eder.
Her statü farklı hak ve yükümlülükler içerir. Kamu personeli kimlerdir, 4A, 4B, 4C ve 4D nedir, görev alanları nelerdir soruları özellikle KPSS sürecinde ve kamuya alım dönemlerinde daha fazla araştırılıyor.
Kamu kurumlarında çalışmayı hedefleyen adayların, başvuru yapacakları kadronun hangi statüye tabi olduğunu bilmesi hem haklar hem de çalışma koşulları açısından önem taşıyor.
