Rusya’da gündeme gelen veba şüphesi, hastalığın özellikle akciğer vebası olarak bilinen türünü yeniden gündeme taşıdı. Vebaya, Yersinia pestis adlı bakteri neden oluyor ve hastalığın akciğerleri etkileyen formu diğer türlere göre daha hızlı ilerleyebiliyor. Peki akciğer vebası nedir, nasıl bulaşır, belirtileri nelerdir, ne kadar tehlikelidir, ölümcül müdür ve tedavisi var mı? Türkiye’de akciğer vebası görüldü mü?
Akciğer vebası nedir?
Akciğer vebası, Yersinia pestis bakterisinin neden olduğu veba hastalığının akciğerleri etkileyen formudur. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), akciğer vebasını hastalığın en ağır ve en bulaşıcı klinik formlarından biri olarak tanımlıyor. Hastalık, başka bir veba türünün akciğerlere yayılması sonucunda gelişebileceği gibi enfekte bir kişinin solunum yoluyla çıkardığı parçacıkların solunmasıyla da ortaya çıkabiliyor.
Veba genel olarak üç ana klinik forma ayrılıyor: hıyarcıklı veba, septisemik veba ve akciğer vebası. Hıyarcıklı veba en sık görülen formken, akciğer vebası daha nadir ancak hızlı ilerleyebilen bir tablo olarak öne çıkıyor.
Akciğer vebası nasıl bulaşır?
Akciğer vebasının diğer veba türlerinden önemli farkı, insandan insana bulaşabilmesidir. Hastalığı taşıyan kişinin öksürmesi veya solunum yollarından enfekte parçacıkların çevreye yayılması sonucunda, yakın temasta bulunan başka bir kişi bu parçacıkları soluyarak enfekte olabilir.
Veba bakterisi insanlara farklı yollarla da ulaşabilir. Enfekte pirelerin ısırması, enfekte hayvan veya hayvan dokusuyla doğrudan temas ve bazı durumlarda solunum yoluyla bulaşma hastalığın bilinen geçiş yolları arasında bulunuyor.
Özellikle akciğer vebası şüphesi bulunan kişilerle yakın temas söz konusu olduğunda sağlık otoritelerinin önerdiği enfeksiyon kontrol önlemlerinin uygulanması önem taşıyor. DSÖ, akciğer vebası hastalarının izole edilmesini ve yakın temaslıların takip edilmesini öneriyor.
Akciğer vebası belirtileri neler?
Akciğer vebasında belirtiler hızlı şekilde ortaya çıkabilir. DSÖ ve ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) tarafından belirtilen başlıca bulgular arasında yüksek ateş, titreme, baş ve vücut ağrısı, halsizlik, öksürük, nefes darlığı ve göğüs ağrısı bulunuyor. Bazı hastalarda kanlı veya sulu balgam da görülebiliyor.
Akciğer vebasının kuluçka süresi oldukça kısa olabilir. DSÖ, belirtilerin bazı durumlarda enfeksiyondan sonraki 24 saat içinde başlayabileceğini belirtiyor. CDC ise solunum yoluyla bulaşan akciğer vebasında kuluçka süresinin yaklaşık 1 ila 3 gün olabileceğini aktarıyor.
Bu nedenle ani başlayan yüksek ateş, öksürük, nefes darlığı veya göğüs ağrısı gibi ciddi belirtiler ortaya çıktığında, özellikle bilinen bir maruziyet öyküsü varsa gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulması gerekiyor.
Akciğer vebası ne kadar tehlikeli, ölümcül mü?
Akciğer vebası tedavi edilmediğinde son derece ciddi ve hızlı ilerleyen bir hastalıktır. DSÖ, tedavi edilmeyen akciğer vebasının ölümcül olabileceğini ve hastalığın belirtiler başladıktan sonra çok kısa sürede ağırlaşabileceğini belirtiyor.
Ancak hastalığın günümüzde tedavi edilebildiği özellikle vurgulanıyor. Erken tanı konulması ve uygun antibiyotik tedavisinin zamanında başlanması, iyileşme ihtimalini önemli ölçüde artırıyor. Bu nedenle “veba” denildiğinde yalnızca tarihsel salgınların akla gelmemesi gerekiyor; günümüzde erken fark edildiğinde tedavi edilebilen bir bakteriyel enfeksiyon söz konusu.
Akciğer vebasının tedavisi var mı?
Akciğer vebasının tedavisi vardır. Hastalığın temel tedavisi uygun antibiyotikler ve hastanın durumuna göre destekleyici sağlık hizmetlerinden oluşur. CDC, hastanın klinik durumuna bağlı olarak damar yoluyla veya ağızdan antimikrobiyal ilaçlar kullanılabileceğini belirtiyor.
Tedavinin mümkün olduğunca erken başlaması büyük önem taşıyor. DSÖ, şüpheli vakalarda laboratuvar örnekleri alındıktan sonra uygun antimikrobiyal tedavinin tanı sonucunun beklenmesi nedeniyle geciktirilmemesi gerektiğini belirtiyor.
Hastalığın tedavisi kişiye göre değişebileceğinden, kullanılacak ilaç ve tedavi süresinin hekim tarafından belirlenmesi gerekiyor.
Türkiye’de akciğer vebası görüldü mü?
Türkiye’de güncel olarak akciğer vebası vakalarının görüldüğüne ilişkin doğrulanmış bir resmi açıklama bulunmuyor. DSÖ’nün 2019-2025 dönemine ilişkin güncel veba raporlarında insan vakalarının büyük bölümünün özellikle Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Madagaskar’da görüldüğü bildiriliyor.
DSÖ ayrıca vebanın dünya genelinde bazı doğal odaklarda varlığını sürdürdüğünü belirtiyor. Hastalık özellikle Afrika’nın bazı bölgelerinde ve bazı Asya ile Güney Amerika ülkelerinde görülmeye devam ediyor.
Dolayısıyla Türkiye’de veba görüldüğüne dair sosyal medya paylaşımları veya doğrulanmamış iddialar, resmi sağlık makamlarınca teyit edilmediği sürece kesin bilgi olarak değerlendirilmemeli.
Vebadan nasıl korunulur?
Vebadan korunmada enfekte pirelerle temastan kaçınmak ve hastalığı taşıyabilecek hayvanların ölü dokularına dokunmamak önem taşıyor. Akciğer vebası açısından ise enfekte veya şüpheli kişilerle yakın temasın sınırlandırılması ve sağlık kuruluşlarının önerdiği solunum yolu önlemlerine uyulması gerekiyor.
Akciğer vebası şüphesi bulunan kişilerin sağlık kuruluşlarında izole edilmesi, yakın temaslıların takip edilmesi ve gerekli durumlarda koruyucu antibiyotik tedavisi uygulanması salgının önlenmesinde önemli adımlar arasında yer alıyor.
