Asansörden indikten sonra hissedilen baş dönmesinin temel nedeni, vücudun ani hız ve yön değişimine kısa süreli uyum sağlayamamasıdır. Özellikle yüksek katlı binalarda hızlı şekilde aşağı inen asansörlerde bu durum daha belirgin hissedilir.
Asansör hareket halindeyken vücut ivmeye maruz kalır. Durma anında ise beyin ve denge sistemi bu ani değişimi algılamaya çalışır. Bu kısa geçiş sürecinde başta hafif bir sersemlik, boşluk hissi ya da dengesizlik oluşabilir.
İç kulak baş dönmesini nasıl tetikler?
Denge merkezimiz iç kulakta bulunur. İç kulakta yer alan yarım daire kanalları ve sıvı dolu yapılar, hareketi ve yön değişimini algılar. Asansör aşağı doğru hızla inerken iç kulaktaki sıvı hareket eder ve beyne “aşağı yönlü hareket” sinyali gönderir.
Asansör aniden durduğunda ise iç kulaktaki sıvı çok kısa bir süre daha hareket etmeye devam edebilir. Beyin, gözlerden gelen “hareket yok” bilgisi ile iç kulaktan gelen “hareket var” sinyali arasında anlık bir uyumsuzluk yaşar. Bu durum da baş dönmesi hissini ortaya çıkarır.
Bu etki genellikle birkaç saniye içinde düzelir. Sağlıklı bireylerde kalıcı bir soruna yol açmaz.
Denge sistemi ile görsel algı arasındaki uyumsuzluk
Baş dönmesinin bir diğer nedeni de denge sistemi ile görsel algı arasındaki kısa süreli çelişkidir. Asansör hareket halindeyken vücut ivmeyi hisseder ancak gözler kapalı bir kabin içini görür. Beyin bu iki farklı bilgiyi aynı anda işler.
Asansör durduğunda zemin sabit olsa da beyin, hareketin devam ettiği yanılgısına düşebilir. Bu duyusal yanılsama, hafif bir boşluk hissi ya da sallanıyormuş gibi bir algı oluşturabilir. Özellikle hassas denge sistemine sahip kişiler bu durumu daha belirgin yaşayabilir.
Tansiyon değişimleri baş dönmesine neden olur mu?
Asansörden indikten sonra baş dönmesinin bir başka nedeni de kan basıncındaki ani değişimlerdir. Hızlı iniş sırasında vücutta basınç dağılımı kısa süreli değişebilir. Özellikle düşük tansiyonu olan kişilerde bu durum daha belirgin hissedilir.
Düşük tansiyon (hipotansiyon) yaşayan bireylerde ani pozisyon ve hız değişimleri sersemlik, göz kararması ve hafif baş dönmesine yol açabilir. Asansörden çıkarken bir anlık dengesizlik yaşanmasının arkasında tansiyon dalgalanması bulunabilir.
Eğer baş dönmesine çarpıntı, bayılma hissi veya görme kararması eşlik ediyorsa bir uzmana danışılması önem taşır.
Kimler asansörden indikten sonra daha sık baş dönmesi yaşar?
Asansör kaynaklı baş dönmesi bazı kişilerde daha sık görülebilir. Risk grubunda yer alanlar şunlardır:
Düşük tansiyonu olanlar
İç kulak hassasiyeti bulunanlar
Vertigo öyküsü olanlar
Anksiyete yaşayan bireyler
Uzun süre hareketsiz kalan kişiler
Anksiyete yaşayan kişiler, kapalı alan ve hareket hissine karşı daha duyarlı olabilir. Bu da baş dönmesi algısını artırabilir.
Asansörden inince baş dönmesi ne zaman ciddiye alınmalı?
Çoğu vakada asansörden indikten sonra yaşanan baş dönmesi birkaç saniye içinde geçer ve zararsızdır. Ancak aşağıdaki durumlarda uzman görüşü alınması önerilir:
Baş dönmesi sık sık tekrar ediyorsa
Süre uzuyor ve dakikalarca devam ediyorsa
Şiddetli mide bulantısı eşlik ediyorsa
Denge kaybı düşmeye neden oluyorsa
Bayılma yaşanıyorsa
Bu belirtiler iç kulak hastalıkları, vertigo ya da tansiyon problemlerine işaret edebilir.
Asansör kaynaklı baş dönmesi nasıl önlenebilir?
Hızlı inişlerde dizleri hafif kırarak dengede kalmak, sabit bir noktaya odaklanmak ve asansör durduktan sonra birkaç saniye bekleyerek yürümek baş dönmesi hissini azaltabilir. Ayrıca yeterli su tüketimi ve düzenli beslenme tansiyon dengesini korumaya yardımcı olur.
Asansörden indikten sonra baş dönmesi genellikle iç kulak ve denge sisteminin ani hareket değişimine verdiği doğal bir tepkidir. Tansiyon değişimleri de bu sürece eşlik edebilir. Şikâyetler kısa süreliyse endişe nedeni değildir; ancak tekrarlayan ve şiddetli durumlarda uzman değerlendirmesi önem taşır.
