Bolu Beyi, iyi cins atlara tutkuyla bağlı bir beydir. Ününe ün katacak kusursuz bir tay bulması için usta seyisi Yusuf’u diyar diyar dolaşmaya gönderir. Günler süren arayışın ardından Yusuf, bir obada aradığı özelliklere sahip bir tay bulur.
Bu tay sıradan değildir. Rivayete göre Fırat kıyısında otlayan bir kısrağa, sudan çıkan gizemli bir aygır aşmış ve tay bu birliktelikten doğmuştur. Irmak ve göl diplerinde yaşayan aygırlardan gelen tayların çok makbul olduğuna inanılır. Ancak yavru henüz gelişimini tamamlamamıştır; çelimsiz ve çirkindir.
Yusuf, ileride eşsiz bir küheylan olacağını bildiği bu tayı satın alarak Bolu’ya getirir. Fakat Bolu Beyi, beklediği görkemli at yerine sıradan görünen bir tayla karşılaşınca öfkeye kapılır. Kendisiyle alay edildiğini düşünür ve Yusuf’un gözlerine mil çektirir. Tayı da ona vererek saraydan kovar.
Bu karar, Köroğlu destanının fitilini ateşleyen ilk adım olur.
Kör Yusuf’un İntikam Yemini ve Hızır Rüyası
Gözleri kör edilen Yusuf, köyüne döner ve yaşananları oğlu Ruşen Ali’ye anlatır. Baba oğul, hem tayı yetiştirmeye hem de intikam planları kurmaya başlar. Yıllar geçer; o çirkin tay dillere destan bir Kır At’a dönüşür. Rüzgâr gibi koşan, savaş oyunlarını bilen olağanüstü bir küheylan olur.
Bu süreçte Ruşen Ali de güçlü, cesur ve savaşçı bir delikanlı olarak yetişir.
Bir gece Yusuf, rüyasında Hızır’ı görür. Hızır, ona Aras Nehri’nde belirecek üç sihirli köpüğü beklemesini söyler. Bu köpükler Yusuf’a hem gözlerini hem de gençliğini geri kazandıracaktır. Ancak köpükler geldiğinde Ruşen Ali, babasına haber vermeden hepsini içer.
Bu üç köpükten biri sonsuz yaşama gücü, biri yiğitlik, diğeri ise şairlik yeteneği verir. Yusuf gerçeği öğrenince üzülse de oğlunun büyük bir bahadır olacağını anlar. Ölmeden önce Bolu Beyi’nden öç almasını vasiyet eder.
Artık Ruşen Ali değil, Köroğlu doğmuştur.
Köroğlu Kimdir, Çamlıbel’de Nasıl Güç Kazandı?
Körün oğlu anlamına gelen Köroğlu, dağa çıkarak başkaldırısını başlatır. Ünü kısa sürede yayılır. Haksızlığa uğrayanlar ve kanun kaçakları etrafında toplanır. Bolu’nun karşısındaki Çamlıbel’de bir kale kurar ve küçük bir ordu oluşturur.
Kervanlardan vergi alır, vermeyenleri cezalandırır. Üzerine gönderilen birlikleri bozguna uğratır. Cesareti ve savaşçılığı dilden dile yayılır.
Zamanla hikâyesine yeni isimler eklenir. Üsküdar Kasapbaşı’nın oğlu Ayvaz’ı yanına alır ve evlat edinir. Bolu Beyi’nin kız kardeşi Döne Hanım’ı kaçırıp evlenir. Yıllar sonra Bolu’yu basarak babasının intikamını alır.
Ancak Bolu Beyi de boş durmaz. Tuzaklar kurar, Köroğlu’nu ve Ayvaz’ı yakalatıp zindana attırır. Fakat Köroğlu her defasında zekâsı ve yiğitliğiyle kurtulmayı başarır.
“Tüfek İcat Oldu Mertlik Bozuldu” Sözü Ne Anlama Geliyor?
Köroğlu destanının en çarpıcı kırılma noktası, ateşli silahların ortaya çıkmasıdır. “Tüfek icat oldu mertlik bozuldu” dizeleri, eski savaş ahlakının sona erdiğini anlatır. Kılıç ve bilek gücüne dayanan bahadırlık dönemi kapanırken, uzaktan öldüren silahlar yiğitlik anlayışını değiştirir.
Rivayetlerden birine göre, bir bezirgânın getirdiği tüfekle oynayan beyler birbirini vurur. Bir başka anlatımda ise Köroğlu, tüfeği denemek isterken kendini yaralar. Bazı söylencelerde ise bu değişen dünyaya daha fazla dayanamayarak Kırklara karıştığı anlatılır.
Kır At da öncesinde sırra kadem basmıştır. Efsanevi atın kayboluşu, Köroğlu’nun sonunun habercisi olarak yorumlanır.
Benden Selam Olsun Bolu Beyi’ne Türküsünün Hikayesi ve Dizelerin Anlamı
“Benden selam olsun Bolu Beyi’ne” sözleri, yalnızca bir meydan okuma değil; geçmişe, mertliğe ve kahramanlığa duyulan özlemdir.
Benden selam olsun Bolu Beyi’ne
Çıkıp şu dağlara yaslanmalıdır
At kişnemesinden, kargı sesinden
Dağlar seda verip seslenmelidir
Bu dizelerde Köroğlu’nun cesareti ve meydan okuyuşu açıkça hissedilir. Devamında gelen:
Tüfek icat oldu mertlik bozuldu
Eğri kılıç kında paslanmalıdır
ifadeleri ise bir dönemin kapanışını simgeler.
Türkü, halkın adalet arayışını, haksızlığa karşı direnişini ve yiğitliğe duyduğu saygıyı yansıtır. Bu nedenle aradan geçen yüzyıllara rağmen etkisini kaybetmemiştir.
