“Dadaşlar Kürt mü?” sorusu, özellikle Erzurum kültürü ve kimliği üzerine araştırma yapanların sıkça yönelttiği başlıklardan biri haline geldi. Tıpkı Elazığlılara “Gakkoş”, İzmirlilere “Efe” denilmesi gibi, Erzurumlu olanlara da “Dadaş” denmesi zamanla yaygın bir kullanım halini aldı. Ancak bu kavramın etnik bir kimliği mi yoksa kültürel bir aidiyeti mi ifade ettiği merak konusu olmaya devam ediyor.
Erzurum’un köklü tarihine ve sosyal yapısına bakıldığında, “Dadaş” ifadesinin bir etnik tanımdan ziyade kültürel bir kimlik ve yöresel sıfat olduğu görülüyor. İşte Dadaş kavramının anlamı, kökeni ve Erzurum halkı ile olan bağına dair merak edilenler…
Dadaşlar Kürt mü? Dadaş Etnik Kimlik mi, Kültürel Kimlik mi?
“Dadaşlar Kürt mü?” sorusuna net bir çerçeve çizmek gerekiyor. Dadaşlık, herhangi bir etnik kökeni ifade eden bir kavram değildir. Erzurum’da doğmuş, büyümüş ya da bu coğrafyanın kültürüyle yoğrulmuş kişilere verilen kültürel bir unvandır.
Erzurum tarih boyunca Türkler, Kürtler ve farklı toplulukların birlikte yaşadığı bir şehir olmuştur. Ancak “Dadaş” kelimesi, bu topluluklardan yalnızca birine ait bir kimlik tanımı olarak kullanılmaz. Aksine, Erzurumlu olmayı ve Erzurum kültürünü benimsemeyi ifade eder.
Dolayısıyla Dadaşlık; bir ırkı, soyu ya da etnik kökeni değil, bir şehir kültürünü ve ortak değerleri temsil eder.
Erzurum Dadaş Nedir? Dadaş Kime Denir?
Erzurum’da “Dadaş” kelimesi tarihsel olarak saygı duyulan, güvenilir, mert ve sözüne sadık erkekler için kullanılmıştır. Özellikle geçmişte aile büyükleri, kanaat önderleri ve toplumda itibarlı kişiler bu unvanla anılmıştır.
Zamanla bu ifade genişlemiş ve Erzurumlu erkeklerin tamamı için kullanılan bir sıfat haline gelmiştir. Günümüzde ise kadın-erkek ayrımı yapılmaksızın Erzurum kültürüyle yetişmiş herkes için “Dadaş” denebilmektedir.
Bu yönüyle Dadaşlık;
Mertlik
Cesaret
Yardımseverlik
Vatanseverlik
Ahlaki duruş
gibi değerlerle özdeşleşmiştir.
Kısacası Dadaş, sadece Erzurumlu olmak değil; Erzurum’un karakterini taşımak anlamına gelir.
Dadaş Kelimesinin Kökeni Nereye Dayanır?
Dadaş kelimesinin kökenine ilişkin farklı görüşler bulunmaktadır. Bazı araştırmalarda kelimenin Osmanlı dönemine kadar uzandığı, hatta Yavuz Sultan Selim döneminde “Dağdaş” veya “Daldaş” gibi benzer ifadelerle anıldığı belirtilir. Ancak Selçuklu kaynaklarında doğrudan “Dadaş” kelimesine rastlanmadığı ifade edilir.
Dil bilimsel açıdan kelimenin “sırt veren”, “dayanak olan” anlamlarıyla ilişkilendirildiği görüşü de vardır. Bu anlam, Erzurum kültüründeki dayanışma ve sahiplenme ruhuyla örtüşmektedir.
Tarihsel süreçte Erzurum, sınır şehri olması nedeniyle askeri ve stratejik önem taşımıştır. Bu nedenle halk arasında cesaret ve koruyuculuk ön plana çıkmış, Dadaş kavramı da bu özelliklerle özdeşleşmiştir.
Dadaşlık Kültürü Erzurum Kimliğini Nasıl Yansıtır?
Dadaşlık, Erzurum’un sosyal ve kültürel dokusunun önemli bir parçasıdır. Bu kültür; ağırbaşlılık, vakur duruş ve toplumsal sorumluluk anlayışıyla şekillenir.
Evliya Çelebi’nin seyahatnamesinde Erzurumlular için kullandığı “yiğit ve gürbüz kimseler” ifadesi, bu kültürel algının tarihsel yansımalarından biridir. Aynı şekilde Erzurum’un Milli Mücadele dönemindeki rolü, şehir halkının vatansever kimliğini pekiştirmiştir.
Nene Hatun ve Kara Fatma gibi tarihi figürler, Dadaşlık ruhunun yalnızca erkeklere özgü olmadığını gösteren önemli örneklerdir. Bu isimler, Erzurum kadınının da bu kültürel kimliği taşıdığını ortaya koyar.
Bugün Dadaşlık;
Cumhuriyet değerlerine bağlılık
Geleneklere saygı
Toplumsal dayanışma
İnanç ve ahlak bilinci
gibi unsurlarla birlikte anılmaktadır.
Dadaşlar Kürt mü Sorusunun Yanıtı Neden Yanlış Bir Çerçeveye Dayanıyor?
“Dadaşlar Kürt mü?” sorusu, kavramın yanlış anlaşılmasından kaynaklanmaktadır. Çünkü Dadaşlık bir etnik aidiyet değil, bir şehir kültürüdür.
Erzurum’da Türk, Kürt ve farklı kökenlerden vatandaşlar birlikte yaşamaktadır. Ancak bu çeşitlilik içinde Dadaşlık ortak bir üst kimlik olarak kullanılmaktadır. Yani bir kişi hem Kürt kökenli olabilir hem de Erzurum kültürüyle yetiştiği için Dadaş olarak anılabilir.
Bu nedenle Dadaşlık, etnik bir ayrım yapmaz; Erzurumlu olmayı ve o kültürü taşımayı esas alır.
Günümüzde Dadaş Ne Anlama Geliyor?
Modern kullanımda Dadaş kelimesi, Erzurumlu olmanın sembolü haline gelmiştir. Spor kulüplerinden folklor ekiplerine, yerel etkinliklerden sosyal medya paylaşımlarına kadar birçok alanda bu kimlik gururla ifade edilmektedir.
Bugün Erzurum dışında yaşayan birçok kişi de memleketini anlatırken “Ben Dadaş’ım” ifadesini kullanmaktadır. Bu söylem, bir etnik kimliği değil; memleket sevgisini ve kültürel aidiyeti temsil eder.
Sonuç olarak Dadaş;
Erzurumlu olan,
Erzurum kültürüyle yetişen,
Mertlik ve cesaret gibi değerleri benimseyen
kişiler için kullanılan kültürel bir unvandır.
“Dadaşlar Kürt mü?” sorusunun cevabı ise nettir: Dadaşlık bir etnik kimlik değil, Erzurum’a özgü bir kültürel kimliktir.
