Türkiye Bilimler Akademisi öncülüğünde düzenlenen çalıştayda, 6 Şubat felaketinin sistemsel yaraları masaya yatırıldı. Bilim insanları, fiziksel yıkımın arkasındaki ahlaki çöküşe dikkat çekerken, yapay zekâ destekli erken uyarı sistemlerinin afet yönetiminde yeni bir milat olacağını vurguladı.
İstanbul’da Yıldız Teknik Üniversitesi’nin ev sahipliğinde gerçekleşen "Afetler ve Alınabilecek Önlemler Çalıştayı", Türkiye’nin afet gerçeğini bilimsel ve etik boyutlarıyla yeniden tanımladı. Kamu yöneticileri ile akademisyenleri bir araya getiren etkinlikte, 6 Şubat depremlerinin sadece bir doğa olayı değil, aynı zamanda toplumsal ve sistemsel bir sınav olduğu vurgulandı.
Ahlaki deprem fiziksel yıkımı tetikliyor
TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker, afetlerin yarattığı tahribatın sadece beton yığınlarıyla sınırlı kalmadığını belirterek, "Yaşadığımız felaketlerde, fiziksel yıkımı katlayan bir 'ahlaki deprem' gerçeğiyle yüzleştik" dedi. Doğaya karşı yapılan hataların, özellikle dere yataklarının yapılaşmaya açılmasının felaketin maliyetini devasa boyutlara taşıdığını ifade eden Şeker, Türkiye’nin afet tecrübesini G20 Zirvesi gibi uluslararası platformlarda paylaşarak küresel bir farkındalık oluşturmayı hedeflediklerini belirtti.
Üniversiteler krizin lojistik üssü olacak
Çalıştayda öne çıkan bir diğer önemli tespit ise üniversite kampüslerinin afet anındaki stratejik rolü oldu. Uzmanlar, barınma ve enerji gibi temel ihtiyaçların karşılanabildiği kampüslerin, kriz anlarında birer yaşam merkezine dönüştürülmesinin kritik bir öneme sahip olduğunu kaydetti. İstanbul Vali Yardımcısı Hasan Sözen ise afet yönetiminde toplumsal bilinç düzeyinin artırılması gerektiğine dikkat çekerek, "Kendi altyapısını afet risklerine göre dizayn eden toplumlar, kayıplarını minimize etmeyi başarıyor. Biz de yerel ve merkezi yönetim iş birliğiyle bu dirençli yapıyı kurmak için çalışıyoruz" ifadelerini kullandı.
Yapay zekâ ile sismik hareketler önceden tahmin edilecek
Afet teknolojilerinde yeni dönemin kapılarını aralayan Yıldız Teknik Üniversitesi, yapay zekâ tabanlı karar destek sistemlerini devreye alıyor. Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Vatan Karakaya, sismik verilerin yapay zekâ ile analiz edilerek risklerin önceden öngörülebildiğini belirtti. Karakaya, uydu verileriyle entegre çalışan hasar tespit sistemlerinin, arama-kurtarma faaliyetlerinde lojistik kolaylık sağlayacağını ve üniversite bünyesinde kurulan koordinatörlükle öğrencilerin profesyonel arama-kurtarma eğitimi aldığını ifade etti.
Müdahale değil, önleme odaklı yaklaşım şart
TÜBA Çevre, Biyoçeşitlilik ve İklim Değişikliği Çalışma Grubu Yürütücüsü Prof. Dr. Mehmet Emin, Türkiye’nin jeolojik yapısı gereği çoklu afet riskleriyle karşı karşıya olduğunu hatırlattı. Afet yönetiminin artık "müdahale" odaklı değil, "risk azaltma" odaklı bir anlayışla yürütülmesi gerektiğini savunan Emin, "Afet gerçekleştikten sonra telafi etmek imkansızdır. Bu nedenle disiplinler arası iş birliği ve uluslararası veri paylaşımı, geleceğimizi korumak adına en temel sorumluluğumuzdur" diyerek sözlerini noktaladı.
