YKS 2025’in ikinci oturumu olan AYT’de yöneltilen edebiyat soruları, sınava giren binlerce adayın gündemine oturdu. Özellikle “İlk hamse sahibi kimdir?” sorusu, sosyal medyada en çok konuşulan başlıklardan biri haline geldi. Soru sonrası hem hamse nedir hem de hamse şairleri listesi araştırılmaya başlandı. Türk edebiyatı ve divan şiiri geleneğinin önemli kavramlarından biri olan hamse, köklü geçmişiyle yeniden merak konusu oldu.
İlk hamse sahibi kimdir? Divan edebiyatında ve Türk edebiyatında ilk hamse
Edebiyat tarihinde “ilk hamse sahibi” sorusu iki farklı bağlamda ele alınıyor. Divan edebiyatı geleneğinde ilk hamseyi kaleme alan isim, 12. yüzyıl İran şairi Nizami Gencevi olarak kabul ediliyor. Nizami, beş mesneviden oluşan eser grubuyla hamse geleneğinin kurucusu sayılıyor.
Türk edebiyatında ise ilk hamse sahibi olarak Ali Şir Nevai öne çıkıyor. Çağatay Türkçesiyle eserler veren Nevai, hamse geleneğini Türk diliyle sürdüren ilk büyük şair olarak biliniyor. Bu yönüyle Ali Şir Nevai, Türk edebiyatında hamse yazan ilk isim olarak kayıtlara geçti.
AYT’de yöneltilen “İlk hamse sahibi kimdir?” sorusu da adayların bu ayrımı bilip bilmediğini ölçmeyi amaçladı. Sorunun doğru yanıtı bağlama göre değişse de, Türk edebiyatı açısından cevap Ali Şir Nevai olarak kabul ediliyor.
Hamse nedir? Klasik edebiyatta hamse geleneği
Hamse nedir sorusu, sınav sonrası en çok aratılan başlıklar arasında yer aldı. Hamse, bir şairin beş mesneviden oluşan eser bütününe verilen isimdir. Arapça “beş” anlamına gelen “hamse” kelimesi, edebiyatta beş ayrı mesnevinin bir araya gelmesiyle oluşturulan yapıyı ifade eder.
Hamse sahibi ya da bir diğer adıyla “hamsenüvis” olarak anılan şairler; aşk, tasavvuf, ahlak ve tarih gibi temaları işledikleri mesnevileri bir bütünlük içinde sunar. Bu eserler yalnızca içerik açısından değil, dil ve üslup bakımından da yüksek bir edebi seviye taşır.
yüzyıldan itibaren Türk edebiyatında yaygınlaşan bu gelenek, özellikle divan şairleri arasında prestij göstergesi kabul edildi. 17. yüzyıla gelindiğinde ise hamse türüne düzyazı da dahil edildi. Bu alanda öncü isim olarak Nergisi gösteriliyor. Nergisi, hamseye nesir türünü kazandıran ilk yazar olarak edebiyat tarihinde ayrı bir yere sahip.
Hamse şairleri listesi: Türk ve İran edebiyatında hamse sahibi isimler
Hamse şairleri listesi, hem İran hem de Türk edebiyatında önemli isimleri barındırıyor. İşte edebi literatürde hamse sahibi olarak anılan bazı şairler:
Nizami Gencevi
Divan edebiyatında ilk hamseyi yazan şair olarak kabul edilir. Hamse geleneğinin kurucusudur.
Ali Şir Nevai
Türk edebiyatında ilk hamse sahibi olarak bilinir. Çağatay Türkçesiyle kaleme aldığı eserleriyle geleneği Türk dünyasına taşımıştır.
Hamdullah Hamdi
yüzyıl şairlerindendir. Beş mesneviden oluşan eseriyle hamse geleneğini sürdüren isimler arasında yer alır.
Nevizade Atayi
yüzyıl divan şairidir. Mesnevi alanındaki eserleriyle tanınır.
Lamiî Çelebi
Klasik Türk edebiyatında önemli bir yere sahiptir. Hamse türünde eser veren şairlerdendir.
Taşlıcalı Yahya
yüzyılın güçlü kalemlerinden biridir. Mesnevileriyle dikkat çeker.
Hayati
Hamse geleneğini sürdüren şairler arasında anılır.
Behişti Ahmet Sinan Çelebi
Mesnevi alanındaki çalışmalarıyla hamse sahibi şairler arasında gösterilir.
Bostanlı Sabit
Divan edebiyatında hamse türünde eser veren isimlerdendir.
Bursalı Celilî
Klasik şiir geleneği içinde önemli bir yere sahiptir.
Ahmed Rıdvan
Hamse yazan şairler arasında yer alır.
Kara Fazlı
Mesnevi türündeki eserleriyle bilinir.
Fikri Derviş Çelebi
Hamse geleneğine katkı sunan şairlerdendir.
Subhizade Feyzi
Beş mesneviden oluşan eser grubuyla edebiyat tarihinde yer edinmiştir.
Kalkandelenli Mu’di
Hamse türünde eser veren şairler arasında sayılır.
Hamizade Celili
Klasik Türk edebiyatında hamse sahibi isimlerden biridir.
Nergisi
Hamseye düzyazıyı sokan ilk yazar olarak bilinir. 17. yüzyılda nesir türünü bu geleneğe dahil etmiştir.
YKS 2025 AYT’de edebiyat soruları gündem oldu
YKS 2025 AYT oturumunda yer alan edebiyat soruları, adayların klasik Türk edebiyatı konularına ne kadar hakim olduğunu ölçtü. “Hamse nedir?”, “İlk hamse sahibi kimdir?” ve hamse şairleri listesi gibi başlıklar sınav sonrası yoğun şekilde araştırıldı.
Divan edebiyatı kavramlarının yeniden gündeme gelmesi, özellikle sosyal medyada geniş yankı buldu. Öğrenciler hem sınav sorularını tartıştı hem de edebiyat tarihinin önemli isimlerini yeniden hatırladı.
Hamse geleneği, yalnızca bir edebi tür değil; aynı zamanda klasik şiirin estetik anlayışını ve kültürel birikimini yansıtan önemli bir miras olarak öne çıkıyor. YKS 2025 AYT’de yöneltilen soru da bu köklü geleneği bir kez daha gündeme taşıdı.
