Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, nesli koruma altındaki akzambak bitkisini doku kültürü yöntemiyle çoğaltarak hem doğayı güvence altına alıyor hem de ekonomik katma değer yaratmayı amaçlıyor.
Türkiye’nin zengin florasında yer alan ancak doğadan toplanması kesinlikle yasak olan akzambak, artık Isparta’da bilimsel yöntemlerle geleceğe taşınıyor. Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Ziraat Fakültesi bünyesinde kurulan Doku Kültürü Laboratuvarı, bu nadide bitkinin sürdürülebilir üretimi için merkez üssü haline geldi.
Doğal popülasyonu koruma altına alınıyor
Doğada sınırlı sayıda bulunan ve çoğaltılması meşakkatli olan akzambak, üniversitenin laboratuvarlarında steril şartlarda kitleler halinde üretiliyor. Araştırma Görevlisi Tolga Polat, yürütülen çalışmaların sadece bir akademik proje olmadığını, aynı zamanda özel sektörle iş birliği içinde dışa bağımlılığı azaltmayı hedefleyen stratejik bir hamle olduğunu belirtiyor. Polat, doğadan sökülmesinin yasak olması nedeniyle bu yöntemin bitkinin neslinin devamı için tek güvenli yol olduğunu vurguluyor.
Altı aylık titiz bir süreç
Akzambak üretim süreci, bitkinin pullarının alınması ve dezenfekte edilmesiyle başlıyor. Yaklaşık 28 günlük ilk aşamanın ardından, tek bir bitkiden beş yeni fide elde edilebiliyor. Köklendirme aşamasının ardından sera ortamındaki yoğun bakım ünitelerine alınan bitkiler, toplamda altı ay süren bir adaptasyon sürecinden geçerek dış dünyaya hazır hale getiriliyor. Bu kontrollü üretim modeli, yılın her döneminde kesintisiz devam edebiliyor.
Ekonomik değer ve ihracat hedefi
Laboratuvarda sadece akzambak değil; salep, lale ve çeşitli meyve anaçları üzerinde de çalışmalar yürütülüyor. Yüksek kurulum maliyetine rağmen, uzun vadede sağladığı ekonomik verimlilikle dikkat çeken bu yöntem, Türkiye’nin bitkisel üretim potansiyelini artırmayı hedefliyor. Steril kabinlerde, UV ışık altında gerçekleştirilen bu ileri teknoloji uygulamalar, hem lisansüstü öğrencilere eğitim imkanı sunuyor hem de Türkiye’nin biyolojik zenginliğini ihracat potansiyeli yüksek bir ticari ürüne dönüştürüyor.
