Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK), lisanssız elektrik üretimi yapan tesisleri ve konutları doğrudan ilgilendiren kritik bir düzenlemeye imza attı. Resmi Gazete’de yayımlanan Kurul kararıyla birlikte, uzun süredir beklenen saatlik mahsuplaşma modeli resmen yürürlüğe girdi. Bu hamle, enerji piyasasındaki verimliliği artırmayı hedeflerken, üretim ve tüketim dengesinin daha şeffaf bir şekilde izlenmesine olanak tanıyacak.
Güneş, rüzgar ve diğer yenilenebilir kaynaklardan kendi elektriğini üreten tüketiciler için finansal süreçleri yeniden şekillendiren bu düzenleme, piyasa işletmecisinin yetki alanlarını da netleştirdi. Artık elektrik sistemine verilen ihtiyaç fazlası enerji, eski usul aylık hesaplamalar yerine çok daha dinamik bir veri akışıyla takip edilecek.
EPDK Lisanssız Elektrik Üretiminde Saatlik Mahsuplaşma Sistemi Nasıl İşleyecek?
Yeni düzenlemenin temel taşı olan saatlik mahsuplaşma sistemi, üretim ve tüketim miktarlarının her saat dilimi için ayrı ayrı hesaplanması esasına dayanıyor. Piyasa işletmecisi tarafından yürütülecek bu süreçte, tesislerin ürettiği enerji ile o saat içinde harcanan miktar karşılaştırılacak. Eğer bir saat içinde tüketimden fazla üretim yapılmışsa, bu miktar "ihtiyaç fazlası" olarak kayıtlara geçecek.
Sistem, vergi kimlik numarası (VKN) bazında işletilecek. Bu durum, aynı şahıs veya kuruma ait farklı noktadaki tesislerin birbiriyle ilişkilendirilmesini daha sistematik hale getiriyor. Üretim ve tüketim noktalarının aynı kişiye ait olma şartı devam ederken, gruplandırma işlemleri belirlenen teknik usul ve esaslara göre yapılacak. Şebeke işletmecileri, ölçüm noktalarından elde ettikleri verileri piyasa yönetim sistemine aktararak hatasız bir veri akışı sağlamakla yükümlü olacak.
Yeni Düzenleme Kararları ile İhtiyaç Fazlası Enerji Fiyatlandırması Nasıl Yapılacak?
Elektrik üreticilerinin en çok merak ettiği konu olan fiyatlandırma, yeni dönemde bedelli üretim limiti çerçevesinde şekilleniyor. Saatlik hesaplamalar sonucunda ortaya çıkan ihtiyaç fazlası enerji, belirlenen limitler dahilinde değerlendirilecek. Eğer üretim miktarı Kurul tarafından saptanan bedelli üretim limitini aşarsa, aşan kısım için farklı yaptırımlar ve süreçler devreye girecek.
Limit aşımı durumunda üretilen enerjinin bir kısmı sistem kullanım bedeline tabi tutulurken, belirli şartlarda bu enerji Yenilenebilir Enerji Kaynakları Destekleme Mekanizması'na (YEKDEM) bedelsiz katkı olarak aktarılacak. Bu düzenleme, şebeke dengesini korumayı ve aşırı üretim kapasitesinin kontrolsüz bir şekilde sisteme yüklenmesini önlemeyi amaçlıyor. Görevli tedarik şirketleri, mahsuplaşma sonuçlarına göre yapılacak ödemeleri ve tahsilatları bu yeni veriler ışığında yönetecek.
Tesis Eşleştirme ve Grup Bazlı İlişkilendirme Şartları Nelerdir?
EPDK’nın yayımladığı yeni çerçeve, birden fazla tüketim tesisinin tek bir üretim merkeziyle eşleştirilmesine imkan tanıyor. Ancak burada "aynı abone grubu" şartı kritik bir rol oynuyor. Yani ticarethane abonesi olan bir tüketim noktası ile mesken abonesi olan bir nokta, aynı üretim tesisinden mahsuplaşma yapamayacak. Tesislerin aynı grup içinde yer alabilmesi için aynı tarife ve abone sınıfında bulunmaları zorunlu tutuluyor.
Farklı fatura dönemlerine sahip olan tesisler için ise esneklik sağlandı. Belirli koşulları sağlayan kullanıcılar, fatura tarihlerinden bağımsız olarak aynı mahsuplaşma grubuna dahil edilebilecek. İlişkilendirme başvuruları doğrudan ilgili şebeke işletmecilerine yapılacak ve başvuruların sonuçlanması belirli bir takvim planına göre ilerleyecek. 2026 yılına dair geçiş hükümleri de bu süreçte yatırımcıların mağdur olmaması adına düzenleme içinde yerini aldı.
Saatlik Mahsuplaşma Döneminde Şebeke İşletmecilerinin Sorumlulukları Neler?
Yeni sistemin hatasız işlemesi için şebeke işletmecilerine büyük görevler düşüyor. Üretim ve tüketim noktalarındaki sayaç verilerinin doğruluğu, bu verilerin zamanında piyasa yönetim sistemine girilmesi ve ölçüm altyapısının sürekliliği tamamen işletmecilerin sorumluluğunda olacak. Hatalı veri girişi veya gecikmeler, doğrudan üreticinin mahsuplaşma haklarını etkileyebileceği için sıkı bir denetim mekanizması kuruldu.
Görevli tedarik şirketleri ise sürecin mali bacağını yönetecek. Mahsuplaşma sonucunda hak edilen ödemelerin zamanında yapılması ve sistem kullanım bedellerinin tahsil edilmesi bu kurumların yetkisinde bulunuyor. Daha önce yürürlükte olan eski mahsuplaşma usulleri bu kararla birlikte tarihe karışırken, tüm tarafların yeni veri formatlarına ve takvimlere uyum sağlaması zorunlu hale getirildi.
EPDK Tarafından Belirlenen Bedelli Üretim Limiti Neyi İfade Ediyor?
Bedelli üretim limiti, lisanssız üreticilerin sistemden para kazanabileceği maksimum enerji miktarını belirleyen bir sınırdır. Yeni düzenlemeyle bu limitin hesaplanması ve takibi daha şeffaf bir yapıya kavuşturuldu. Üreticiler, mahsuplaşma devam ederken ihtiyaç fazlası üretimlerinin hangi kısmının bedelli, hangi kısmının bedelsiz (YEKDEM katkısı) olacağını bu limitlere göre önceden öngörebilecek.
2026 yılı için belirlenen geçiş hükümleri, mevcut tesislerin yeni sisteme adaptasyonunu kolaylaştırmayı amaçlıyor. Mahsuplaşma işlemlerinde kullanılan verilerin her saat başı kaydedilmesi, hem tüketicinin kendi enerji profilini görmesini sağlayacak hem de enerji yönetiminin ulusal ölçekte daha dengeli yapılmasına katkı sunacak. Bu hamleyle Türkiye, lisanssız enerji üretiminde daha profesyonel ve izlenebilir bir aşamaya geçmiş oldu.
