Siyasette fermuar sistemi, ittifak yapan partilerin milletvekili seçimlerine tek bir liste üzerinden katılmasını sağlayan ortak liste modelidir. Bu yöntemde adaylar, iki parti arasında sırayla dizilir. Listenin ilk sırası bir partiden, ikinci sırası diğer partiden olacak şekilde ardışık bir sıralama yapılır. Bu düzenleme, adını fermuarın iki yanının birbirine geçerek bütün oluşturmasından alır.
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ile birlikte seçim barajı ve ittifak düzenlemeleri değişince, partiler stratejik iş birliklerine yöneldi. Ortak liste yöntemi olarak öne çıkan fermuar sistemi, özellikle aynı ittifak çatısı altında bulunan partilerin milletvekili dağılımını optimize etmek için tercih ediliyor.
Bu modelde iki ya da daha fazla parti anlaşma yaparak tek bir partinin listesi üzerinden seçime girer. Aday sıralaması önceden yapılan protokole göre belirlenir ve her iki siyasi yapı da listede temsil edilir.
Fermuar Sistemi Nasıl Uygulanır?
Fermuar sistemi uygulanışı oldukça net kurallara dayanır. İttifak yapan partilerden biri seçime kendi amblemi altında girer. Diğer parti ya da partiler ise adaylarını bu listenin içine yerleştirir. Seçim pusulasında yalnızca seçime giren partinin amblemi görünür.
Aday listesi hazırlanırken sıralama dönüşümlü yapılır. Örneğin birinci sıra bir partinin adayına ayrılırken ikinci sıra ittifak ortağının adayına verilir. Üçüncü sıra yeniden ilk partiye, dördüncü sıra diğerine şeklinde ilerler. Ancak bu dağılım her seçim çevresinde aynı olmak zorunda değildir. Seçim bölgesinin siyasi dengelerine ve partilerin oy potansiyeline göre farklı formüller uygulanabilir.
Bu yöntemde temel amaç, ittifak içindeki oyların ayrı listelere dağılmasını önlemektir. Böylece seçim çevresinde toplam oy tek bir listede toplanır ve milletvekili çıkarma ihtimali yükselir.
Fermuar Sisteminde Parti Amblemi Görünür Mü?
Fermuar sisteminde partilerin amblemi konusu seçmenlerin en çok merak ettiği başlıklar arasında yer alıyor. Ortak liste yöntemi uygulandığı için pusulada yalnızca seçime giren partinin logosu bulunur. Listede yer alan diğer partinin amblemi oy pusulasında yer almaz.
Bu durum, teknik olarak seçmenin tek bir partiye oy vermesi anlamına gelir. Ancak aday listesinde farklı siyasi yapılardan isimler bulunduğu için oylar ittifak içinde paylaştırılmış olur. Seçmen pusulada tek bir amblem görse de listede yer alan sıralama sayesinde temsil dengesi sağlanır.
Dolayısıyla fermuar sistemi tercih edildiğinde ittifak ortaklarının tamamının logosunu pusulada görmek mümkün değildir. Seçim hukuku gereği ortak liste tek bir parti kimliği üzerinden yürütülür.
Fermuar Sisteminin Avantajları var mı?
Fermuar sistemi avantajları özellikle milletvekili dağılımı açısından dikkat çekiyor. Türkiye’de uygulanan nispi temsil sistemi ve D’Hondt hesaplama yöntemi nedeniyle oyların bölünmesi, küçük farklarla milletvekili kaybına yol açabiliyor. Ortak liste modeli ise bu riski azaltıyor.
İttifak içindeki partiler ayrı ayrı seçime girdiğinde oylar farklı listelere yazılıyor. Bu durum bazı seçim çevrelerinde yeterli oya ulaşılamaması nedeniyle temsil kaybı doğurabiliyor. Fermuar sistemi sayesinde oylar tek havuzda toplanıyor ve toplam oy oranı daha güçlü bir tablo ortaya koyuyor.
Bir diğer avantaj ise stratejik sıralama imkânı. Seçim bölgesinin demografik ve siyasi yapısına göre aday dizilimi planlanabiliyor. Güçlü olunan bölgelerde listenin üst sıraları farklı şekilde kurgulanırken, riskli bölgelerde denge gözetiliyor.
Ayrıca ittifak içindeki iş birliğini somutlaştırması açısından da fermuar sistemi önemli bir araç olarak görülüyor. Seçmene “ortak hareket” mesajı verilirken, temsil adaleti de gözetilmiş oluyor.
