Gaslighting nedir, neden yapılır, belirtileri nelerdir ve nasıl anlaşılır soruları özellikle son yıllarda sosyal medyada ve psikoloji içeriklerinde sıkça araştırılıyor. İlişkilerde yaşanan bazı manipülatif davranışlar, kişinin kendi algısını ve hafızasını sorgulamasına neden olabiliyor. Uzmanlara göre gaslighting, duygusal manipülasyonun en yıkıcı türlerinden biri olarak kabul ediliyor. İşte gaslighting hakkında bilimsel ve doğru bilgiler.
Gaslighting Nedir ve Nasıl Anlaşılır?
Gaslighting, bir kişinin başka bir kişiyi sistematik şekilde manipüle ederek kendi algısından, hafızasından ve gerçekliğinden şüphe etmesini sağlamasıdır. Psikolojik şiddet türü olarak değerlendirilir.
Terim, 1944 yapımı “Gaslight” filminden gelir. Filmde bir adam, eşinin akıl sağlığını sorgulamasını sağlamak için bilinçli olarak ortamı manipüle eder.
Gaslighting’e maruz kalan kişi zamanla:
“Ben mi yanlış hatırlıyorum?”
“Abartıyor muyum?”
“Gerçekten sorun bende mi?”
gibi düşünceler geliştirebilir.
Bu durum kişinin özgüvenini ve karar verme becerisini zayıflatır.
Gaslighting Neden Yapılır?
Gaslighting genellikle güç ve kontrol amacıyla yapılır. Manipülatif kişi, karşısındaki bireyin kendisine bağımlı hale gelmesini isteyebilir.
En sık görüldüğü alanlar:
Romantik ilişkiler
Aile içi ilişkiler
İş ortamı
Arkadaşlık ilişkileri
Gaslighting yapan kişiler çoğu zaman sorumluluk almaktan kaçınır ve hatayı karşı tarafa yükler. Bu davranış bilinçli olabileceği gibi bazı durumlarda öğrenilmiş bir ilişki biçimi de olabilir.
Gaslighting Belirtileri Nelerdir?
Gaslighting’e maruz kalan kişilerde şu belirtiler görülebilir:
Sürekli kendinden şüphe etme
Hafızasını sorgulama
Karar verirken aşırı tereddüt
Özür dileme eğiliminin artması
Özgüven kaybı
Kaygı ve depresif belirtiler
Gaslighting yapan kişi ise genellikle şu ifadeleri kullanır:
“Bunu hiç söylemedim.”
“Çok hassassın.”
“Her şeyi abartıyorsun.”
“Hayal görüyorsun.”
“Senin hafızan zaten kötü.”
Bu söylemler, karşı tarafın gerçeklik algısını zayıflatmaya yöneliktir.
Gaslighting Nasıl Anlaşılır?
Gaslighting’i anlamanın en önemli yolu, tekrar eden bir manipülasyon döngüsünü fark etmektir. Tek bir tartışma gaslighting değildir. Ancak sistematik olarak gerçekliğin çarpıtılması alarm işaretidir.
Şu sorular yol gösterici olabilir:
Sürekli kendimi suçlu hissediyor muyum?
Olayları hatırladığım şekilde ifade ettiğimde karşı taraf sürekli inkâr mı ediyor?
Yakın çevremle olan bağım zayıflatılıyor mu?
Kendi kararlarıma güvenim azaldı mı?
Eğer bu sorulara sıkça “evet” yanıtı veriliyorsa duygusal manipülasyon söz konusu olabilir.
Gaslighting Psikolojik Etki Yaratır mı?
Evet. Uzun süreli gaslighting, ciddi psikolojik sonuçlara yol açabilir. Bunlar arasında:
Anksiyete
Depresyon
Travma sonrası stres belirtileri
Bağımlı ilişki örüntüsü
bulunur.
Kişi zamanla kendi sezgilerine güvenmemeye başlar ve manipülatif kişiye daha bağımlı hale gelebilir.
Gaslighting’e Karşı Ne Yapılabilir?
Uzmanlar, gaslighting ile başa çıkmak için şu adımları öneriyor:
Olayları yazılı şekilde not almak
Güvenilir bir üçüncü kişiden görüş almak
Sınırlar koymak
Gerekirse psikolojik destek almak
Bilişsel davranışçı terapi, özgüveni yeniden inşa etmede etkili olabilir. Önemli olan kişinin yaşadığı deneyimin gerçek ve geçerli olduğunu kabul etmesidir.
