Ünlü tarihçi İlber Ortaylı hakkında çıkan haberlerin ardından ailesi ve özel hayatı yeniden gündeme geldi. Özellikle İlber Ortaylı’nın annesi Şefika Ortaylı kimdir, kökeni nedir, memleketi neresi ve Rus mu? soruları sosyal medyada ve arama motorlarında sıkça araştırılmaya başladı.
20. yüzyılın en zor dönemlerini yaşamış isimlerden biri olan Şefika Ortaylı, sürgünler, savaşlar ve göçlerle şekillenen hayat hikâyesiyle dikkat çekiyor. Kırım’dan Avrupa’ya ve oradan Türkiye’ye uzanan yaşamı boyunca hem akademik kariyeri hem de güçlü karakteriyle tanınan Şefika Ortaylı, birçok öğrenci yetiştiren önemli bir akademisyen olarak hafızalarda yer aldı.
İlber Ortaylı’nın annesi Şefika Ortaylı kimdir, kökeni nedir ve memleketi neresi?
Ünlü tarihçi İlber Ortaylı’nın annesi olan Şefika Ortaylı, 1918 yılında dünyaya geldi. Kırım’da doğan Şefika Hanım, köklü bir geçmişe sahip Şirinski sülalesine mensup bir Kırım Tatarı olarak biliniyor.
Şirinski ailesi, Kırım’ın tarihsel olarak önemli ve asil ailelerinden biri olarak kabul ediliyor. Çarlık Rusyası döneminde prenslik unvanı taşıyan bu ailenin üyeleri, Kırım’ın siyasi ve kültürel hayatında etkili roller üstlendi.
Şefika Ortaylı’nın kökeni bu nedenle Kırım Tatarlarına dayanıyor. Ailesi Kafkasya kökenli Karaçay asıllı bir Kırım Tatarı topluluğuna mensup. Bu köken, Ortaylı ailesinin tarihsel ve kültürel kimliğinde önemli bir yer tutuyor.
Şefika Ortaylı Rus mu, neden Rus olduğu sanılıyor?
Şefika Ortaylı hakkında en çok merak edilen konulardan biri de Rus olup olmadığı sorusu. Kamuoyunda zaman zaman Şefika Ortaylı’nın Rus olduğu yönünde bir algı oluştuğu görülüyor. Ancak bu bilgi doğru değil.
Şefika Ortaylı Rus değil, Kırım Tatarı kökenli bir Türk topluluğuna mensup. Rus olduğu yönündeki yanlış algının temel nedeni ise eğitim hayatı ve akademik kariyeri.
Şefika Hanım, Sovyetler Birliği döneminde Stalingrad’da Rus Dili ve Edebiyatı eğitimi aldı. Daha sonra Türkiye’ye geldikten sonra da uzun yıllar boyunca Ankara Üniversitesi’nde Rusça hocası olarak görev yaptı.
Rus dili ve edebiyatı üzerine uzmanlaşmış olması ve akademik hayatını bu alanda sürdürmesi, bazı çevrelerde onun Rus kökenli olduğu yönünde yanlış bir kanaat oluşmasına yol açtı.
Şefika Ortaylı’nın hayatı nasıl geçti?
Şefika Ortaylı’nın hayatı, 20. yüzyılın en çalkantılı dönemleri içinde şekillendi. Kırım’da doğan Şefika Hanım, Sovyet döneminin baskıcı atmosferinde büyüdü.
Eğitim hayatını sürdürmek için büyük zorluklarla mücadele eden Şefika Ortaylı, Stalingrad’da Rus dili ve edebiyatı alanında eğitim aldı. Bu süreçte akademik yeteneğiyle dikkat çekti ve başarılı bir öğrencilik dönemi geçirdi.
İkinci Dünya Savaşı ve Sovyet yönetiminin Kırım Tatarlarına yönelik sürgün politikaları, onun hayatını derinden etkiledi. Bu zorlu dönem, Ortaylı ailesinin yaşamında önemli kırılmalara yol açtı.
Şefika Ortaylı daha sonra uçak mühendisi Kemal Ortaylı ile evlendi. Kemal Ortaylı da Kırım doğumlu bir aydın olarak biliniyor ve Kırım tarihi ile Tatar kültürü üzerine önemli çeviriler yaptı.
Şefika Ortaylı Türkiye’ye ne zaman geldi?
Şefika Ortaylı ve eşi Kemal Ortaylı, 1940’lı yılların sonlarında Türkiye’ye göç etti. Aile, küçük oğulları İlber Ortaylı ile birlikte yaklaşık 1949 yılında Türkiye’ye yerleşti.
Türkiye’ye geldikten sonra aile Ankara’da yaşamaya başladı. Bu dönem, hem Şefika Ortaylı’nın akademik kariyerinin hem de İlber Ortaylı’nın eğitim hayatının başlangıcı oldu.
Yeni bir ülkeye göç etmiş olmalarına rağmen Ortaylı ailesi kısa sürede akademik ve kültürel çevrelerde tanınan bir aile haline geldi.
Şefika Ortaylı’nın akademik kariyeri
Şefika Ortaylı, Türkiye’ye geldikten sonra akademik hayatına devam etti. Uzun yıllar boyunca Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde Rus Dili ve Edebiyatı bölümünde öğretim görevlisi olarak görev yaptı.
Bu süreçte yüzlerce öğrenci yetiştirdi ve Rus dili alanında önemli bir akademisyen olarak tanındı. Akademik disiplini ve güçlü karakteriyle öğrencileri tarafından saygıyla anılan bir isim oldu.
Şefika Ortaylı’nın hayat hikâyesi, kızı Dr. Nuriye Ortaylı tarafından yazılan “Annem Şefika” adlı kitapta ayrıntılı şekilde anlatıldı. Kitap, onun savaş, sürgün ve göçlerle şekillenen hayatını gözler önüne seriyor.
Şefika Ortaylı ne zaman hayatını kaybetti?
Uzun ve zorlu bir yaşamın ardından Şefika Ortaylı 2020 yılında 102 yaşında hayatını kaybetti. Geride hem akademik dünyada hem de ailesi için güçlü bir miras bıraktı.
Ünlü tarihçi İlber Ortaylı, annesinin hayatındaki disiplinin ve eğitim anlayışının kendi kariyerine büyük etkisi olduğunu sık sık dile getiriyor.
Şefika Ortaylı’nın yaşam öyküsü, Kırım’dan Türkiye’ye uzanan göç hikâyesi ve akademik başarılarıyla tarihsel bir tanıklık niteliği taşıyor.
