Şehirlerin modernleşme süreçleri, altyapı çalışmaları ve dev projeler, tarihin tozlu sayfalarını hiç beklenmedik anlarda gün yüzüne çıkarıyor. İş makinelerinin toprağı kazmasıyla başlayan rutin bir çalışma, arkeoloji dünyasını sarsan devasa keşiflere dönüşebiliyor. Türkiye’den dünyaya uzanan bu tesadüfi keşifler; insanlık tarihine, ticaret yollarına ve antik medeniyetlerin yaşam tarzlarına ışık tutuyor.
Türkiye’de İnşaat Sırasında Bulunan Tarihi Eserler Nerelerde Bulundu?
Anadolu coğrafyası, binlerce yıllık medeniyet birikimi nedeniyle iş makinelerinin en sık arkeolojik sürprizlerle karşılaştığı bölgelerin başında geliyor. Metropollerdeki ulaşım projelerinden kırsaldaki baraj ve konut inşaatlarına kadar pek çok alanda paha biçilmez eserler ortaya çıkarılıyor.
Yenikapı Batıkları ve Theodosius Limanı
İstanbul’un ulaşım ağını baştan aşağı değiştiren Marmaray ve metro inşaatı sırasında 2004 ile 2013 yılları arasında yürütülen kurtarma kazıları, dünya arkeoloji tarihinin en büyük keşiflerinden birine imza attı. Yenikapı’da gerçekleştirilen çalışmalarda, Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu’nun en önemli ticaret merkezlerinden biri olan Theodosius Limanı ve 37 ahşap gemi batığı çıkarıldı. Kazıların en şaşırtıcı yanı ise İstanbul'un tarihini MÖ 6500 Neolitik Dönem'e kadar geri çekmesi ve antik döneme ait ayak izlerini barındırması oldu.
Zeugma Mozaikleri
Gaziantep’in Nizip ilçesinde Birecik Barajı inşaatı ve su tutma çalışmaları sırasında, 1990’lı yıllardan 2000’li yılların başına kadar sürdürülen acele kurtarma kazıları, antik dünyanın büyüleyici eserlerini gün ışığına taşıdı. Roma ve Hellenistik dönemlerin izlerini taşıyan, MÖ 3. yüzyıl ile MS 2. yüzyıl arasına tarihlendirilen eşsiz villa mozaikleri, sular altında kalmaktan son anda kurtarılarak Zeugma Müzesi’ne taşındı.
Nevşehir Karakaya Yeraltı Şehri
Nevşehir’in kentsel dönüşüm inşaatı çalışmaları sırasında 2014 yılında şans eseri fark edilen yeraltı şehri kalıntıları, Kapadokya bölgesinin bilinen tarihsel haritasını genişletti. MÖ 3000 Erken Tunç Çağı'na dek uzanan katmanları ve erken Hristiyanlık dönemine ait sığınak yapılarıyla bu devasa yerleşim kompleksi, kepçe operatörlerinin dikkati sayesinde belgelendi.
İznik Roma Lahitleri ve Necropolis Alanı
Bursa’nın İznik ilçesinde bir zeytinlik alanda yürütülen özel temel ve altyapı kazısı esnasında 2015 yılında gün yüzüne çıkarılan lahitler, bölgenin bir Roma nekropolü olduğunu kanıtladı. MS 2. ve 3. yüzyıllara, yani Roma İmparatorluğu’nun ihtişamlı dönemine ait olan kabartmalı lahitler, işçiliği ve korunmuşluk durumlarıyla dönemin ölü gömme geleneklerini gözler önüne serdi.
Dünyada İnşaat Sırasında Bulunan Tarihi Eserler Ne Zaman Bulundu?
Tesadüfi arkeolojik keşifler sadece Türkiye ile sınırlı kalmıyor. Dünyanın farklı metropollerinde altyapı, su kanalı ve metro hatları inşa edilirken medeniyet tarihini değiştiren nesneler ve yapılar ortaya çıkarıldı.
Çin Terrakotta Ordusu
Dünya tarihinin en ikonik buluntularından biri kabul edilen Terrakotta Ordusu, 1974 yılında Çin’in Şanşi eyaletinde köylülerin kuyu ve kanalizasyon kazısı yaptığı esnada tesadüfen keşfedildi. MÖ 3. yüzyıla, Çin'in ilk imparatoru Qin Shi Huang dönemine ait olan binlerce pişmiş toprak asker ve at figürü, imparatorun öbür dünyadaki ordusu olarak inşa edilmişti.
Atina Metro Arkeolojik Kalıntıları
Yunanistan’ın başkenti Atina’da 1992-2004 yılları arasında yürütülen metro ağı genişletme çalışmaları, adeta kentin altında yatan dev bir açık hava müzesini ortaya çıkardı. MÖ 5. yüzyıl Klasik Yunan Dönemi’nden başlayarak Bizans İmparatorluğu’na kadar uzanan geniş bir zaman aralığına ait su kemerleri, yollar, kandiller ve heykel parçaları kazı alanlarından toplanarak stasyonlarda sergilenmeye başlandı.
İnşaat ve Metro Çalışmalarında Çıkan Eserler Hangi Döneme Ait?
Kazılardan elde edilen bulgular, insanlık tarihinin farklı evrelerine ışık tutan geniş bir kronolojik yelpaze sunuyor. İnşaat sahalarından çıkarılan eserlerin ait olduğu tarihsel dönemler genel olarak şu şekilde sıralanıyor:
Neolitik Dönem (MÖ 6500 - 3000): Yenikapı kazılarında rastlanan ilk yerleşik insan izleri ve ilkel ahşap mimari kalıntıları.
Hellenistik ve Roma Dönemi (MÖ 3. Yüzyıl - MS 3. Yüzyıl): Zeugma’daki ince işçilikli mozaikler, İznik'teki detaylı kabartmalı lahitler ve Çin'deki Terrakotta heykelciliği.
Bizans ve Orta Çağ Dönemi (MS 4. Yüzyıl - 11. Yüzyıl): Yenikapı’daki liman yapıları, Bizans ahşap gemi batıkları ve Atina metro kazılarında bulunan geç antik dönem evsel eşyaları.
