Türkiye’de özellikle kış aylarında “şifa çorbası” olarak görülen işkembe çorbası, bu kez lezzetiyle değil, sahiplik tartışmasıyla gündemde. Yunanistan’ın, ülkede “patsas” adıyla bilinen işkembe çorbasını UNESCO’nun Somut Olmayan Kültürel Mirası listesine kaydettirmek için resmi süreci başlattığı öğrenildi. Gelişme, “İşkembe çorbası hangi ülkenin, Türkiye mi Yunanistan mı?” sorusunu yeniden alevlendirdi. Hem tarihsel kaynaklar hem de mutfak kültürü açısından işin ucu Osmanlı dönemine kadar uzanıyor.
Yunanistan işkembe çorbası için UNESCO tescili sürecini başlattı
Yunanistan’ın işkembe çorbasını UNESCO listesine sokmak için hazırlık yaptığı bilgisi, kamuoyunda geniş yankı buldu. Ülkede “patsas” adıyla bilinen çorba için bir dosya hazırlandığı ve Yunanistan Kültür Bakanlığı’na sunulduğu belirtildi. Dosyanın kabul edilmesi halinde, başvurunun UNESCO’ya iletilmesi bekleniyor.
Bu adım, yalnızca gastronomik bir girişim olarak değil; aynı zamanda kültürel miras üzerinden yürüyen uluslararası bir tescil süreci olarak görülüyor. Çünkü UNESCO’nun Somut Olmayan Kültürel Miras listesi, bir yemeğin “ilk kim yaptı” tartışmasından çok, o geleneğin yaşatılma biçimini ve kültürel sürekliliğini dikkate alıyor.
Türkiye’de işkembe çorbası kültürü neden bu kadar güçlü?
Türkiye’de işkembe çorbası yalnızca bir yemek değil, başlı başına bir alışkanlık. Gece geç saatlerde açık olan işkembeciler, özellikle büyük şehirlerin vazgeçilmez durağı haline gelmiş durumda. Kimi için soğuk algınlığında ilk tercih, kimi için “gece sonrası toparlayıcı” bir seçenek.
Sarımsak, sirke ve acı biberle servis edilmesi ise Türkiye’de işkembe çorbasının en ayırt edici ritüellerinden biri olarak öne çıkıyor. Bu yönüyle çorba, hem damak tadına hem de halk arasındaki “doğal antibiyotik” algısına dayanarak kuşaktan kuşağa taşınıyor.
İşkembe çorbası Türkiye mi Yunanistan mı: tartışma nereden çıktı?
“Aslında işkembe çorbası hangi ülkenin?” sorusu, ilk kez sorulmuyor. Balkanlar ve Doğu Akdeniz coğrafyasında benzer tariflerin bulunması, bu tür tartışmaları sıklaştırıyor. Yunanistan’ın UNESCO adımı ise konuyu yeniden gündemin üst sıralarına taşıdı.
İşkembe çorbası, Türkiye’de işkembe üzerinden yapılan çorbaların en bilinen örneklerinden biri. Yunanistan’da ise “patsas” adıyla, özellikle sabaha karşı tüketilen bir çorba olarak biliniyor. Benzerlikler kadar, pişirme yöntemi ve servis alışkanlıklarında farklılıklar da dikkat çekiyor.
Osmanlı döneminden bugüne işkembe çorbasının izi sürülebiliyor mu?
İşkembe çorbasının Anadolu’daki geçmişinin Osmanlı dönemine kadar uzandığı biliniyor. Tarihsel kaynaklar, bu çorbanın yalnızca ev mutfağında değil, şehir yaşamının içinde de önemli bir yer tuttuğunu gösteriyor.
Özellikle Evliya Çelebi’nin Seyahatnâme’sinde İstanbul’un çarşı hayatı anlatılırken işkembeci ve paçacı esnafından söz edilmesi, işkembe çorbasının kent kültüründeki köklü varlığına işaret ediyor. Bu ayrıntı, “İşkembe çorbası Türkiye mi Yunanistan mı?” tartışmasında Türkiye tarafında tarihsel argüman olarak sıkça öne çıkarılıyor.
UNESCO tescili bir yemeğin kime ait olduğunu kesin olarak belirler mi?
UNESCO’nun Somut Olmayan Kültürel Miras listesi, çoğu zaman yanlış anlaşılıyor. Bu liste, bir yemeğin “patentini” ya da “tek sahibi”ni belirleyen bir mekanizma değil. Daha çok, bir geleneğin belirli bir toplum içinde nasıl yaşatıldığını ve kültürel bir değer olarak nasıl korunduğunu kayıt altına alıyor.
Bu nedenle Yunanistan’ın yapacağı olası bir tescil, işkembe çorbasının yalnızca Yunanistan’a ait olduğu anlamına gelmeyebilir. Ancak uluslararası kamuoyunda algı yönetimi açısından güçlü bir etki yaratabileceği değerlendiriliyor.
Türkiye’nin UNESCO konusunda benzer örnekleri var mı?
Türkiye, UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras listesine pek çok gastronomi ve kültür öğesiyle girmiş bir ülke. Geleneksel mutfak kültürüne dair tesciller, çoğu zaman turizm, tanıtım ve kültürel diplomasi açısından önemli sonuçlar doğuruyor.
Bu nedenle Yunanistan’ın işkembe çorbası için adım atması, Türkiye’de de “benzer başvurular yapılmalı mı?” sorusunu beraberinde getirdi. İşkembe çorbası, Türkiye’de sadece bir tarif değil; esnaf kültüründen gece hayatına, kış alışkanlıklarından halk inanışlarına kadar geniş bir alanı kapsayan bir miras unsuru olarak görülüyor.
İşkembe çorbası tartışması neye dönüşebilir?
Uzmanlar, bu tür tescil süreçlerinin zaman zaman ülkeler arasında “kültürel rekabet” başlığına dönüştüğüne dikkat çekiyor. Özellikle ortak mutfak mirasına sahip coğrafyalarda, aynı yemeğin farklı isimlerle yaşaması sık rastlanan bir durum.
İşkembe çorbası örneğinde de benzer bir tablo var. Türkiye’de işkembe çorbası, Yunanistan’da patsas… Tarifler benzeşse de kültürel bağlam, servis şekli ve tüketim alışkanlıkları farklılaşıyor. Bu da tartışmayı yalnızca “kime ait” sorusuna değil, “hangi kültürde nasıl yaşatılıyor” sorusuna taşıyor.
