Türkçede bazı kelimeler yabancı dillerden geldiği için yazım konusunda sık sık karıştırılabiliyor. Özellikle günlük hayatta sık kullanılan kelimelerden biri olan kontrol kelimesi de bu hataların başında geliyor. Pek çok kişi bu kelimeyi yazarken “kontrol mü konturol mu?” sorusunun yanıtını merak ediyor. Türk Dil Kurumu (TDK) yazım kurallarına göre bu kelimenin doğru kullanımı net şekilde belirlenmiş durumda.
Fransızcadan Türkçeye geçen kelimelerden biri olan kontrol, hem yazım hem de anlam bakımından Türkçede yerleşmiş bir sözcük. Ancak yanlış telaffuzdan kaynaklanan yazım hataları hâlâ oldukça yaygın. Peki TDK’ye göre kontrol doğru yazılışı nedir ve kontrol kelimesi hangi anlamlarda kullanılır?
Kontrol nasıl yazılır? TDK’ye göre kontrol doğru yazılışı nedir?
Türk Dil Kurumu’na göre kelimenin doğru yazımı “kontrol” şeklindedir.
Bazı kişiler bu kelimeyi “konturol” şeklinde yazsa da bu kullanım tamamen yanlıştır. TDK sözlüğünde yer alan doğru yazım yalnızca kontrol biçimindedir.
Kelimenin doğru kullanımına örnek verilecek olursa:
Belgeler toplantıdan önce kontrol edildi.
Uçuş öncesinde tüm sistemler kontrol altına alındı.
Öğretmen sınav kağıtlarını tek tek kontrol etti.
Bu örneklerde görüldüğü gibi kelime Türkçe yazım kurallarına uygun olarak “kontrol” biçiminde kullanılmalıdır.
Kontrol mü konturol mu? Yazım hatası neden yapılır?
Türkçede bazı kelimeler telaffuz edilirken farklı duyulabildiği için yazım hataları ortaya çıkabiliyor. Kontrol kelimesinin “konturol” şeklinde yazılması da bu tür hatalardan biridir.
Bu yanlışın yapılmasının başlıca nedeni kelimenin yabancı kökenli olmasıdır. Fransızca “controle” kelimesinden gelen bu sözcük Türkçeye geçerken ses yapısına uyum sağlayarak kontrol biçimini almıştır.
Ancak konuşma dilinde bazı kişiler kelimeyi “konturol” gibi telaffuz edebildiği için bu durum yazıya da yansıyabiliyor. Türk Dil Kurumu’na göre ise doğru kullanım kesinlikle kontrol şeklindedir.
Yanlış ve doğru kullanım örnekleri şu şekilde gösterilebilir:
| Yanlış Yazım | Doğru Yazım |
|---|---|
| Konturol | Kontrol |
| Konturol etmek | Kontrol etmek |
| Konturol altında | Kontrol altında |
Kontrol kelimesinin anlamı nedir?
TDK sözlüğüne göre kontrol kelimesi isim türünde bir sözcüktür ve birden fazla anlamda kullanılabilir. Günlük dilde en yaygın kullanılan anlamları şu şekildedir:
1. Denetleme
Bir işin doğru yapılıp yapılmadığını inceleme veya denetleme anlamında kullanılır.
2. Yoklama
Bir şeyin var olup olmadığını veya uygunluğunu kontrol etme anlamı taşır.
3. Doğruluğunu inceleme
Bir bilginin ya da durumun gerçek olup olmadığını araştırma anlamında kullanılır.
Bu anlamlara bağlı olarak kelime birçok farklı ifadede yer alabilir. Örneğin:
Kontrol etmek
Kontrol altına almak
Kontrolden çıkmak
Kontrol noktası
Bu kullanım biçimleri Türkçede oldukça yaygın olarak yer alır.
Kontrol kelimesinin kökeni nedir?
Kontrol kelimesinin kökeni Fransızca “controle” sözcüğüne dayanır. Osmanlı döneminden itibaren Türkçeye geçen bu kelime zaman içinde Türkçenin ses yapısına uyum sağlayarak bugünkü yazımına kavuşmuştur.
Yabancı kökenli kelimeler Türkçeye geçtiğinde çoğu zaman telaffuz ve yazım bakımından değişiklik yaşayabilir. Ancak TDK tarafından belirlenen yazım kuralları bu tür kelimelerin standart kullanımını belirler.
Bu nedenle kontrol kelimesinin doğru yazımı Türk Dil Kurumu tarafından “kontrol” olarak kabul edilir.
Kontrol kelimesinin doğru kullanımına örnek cümleler
Kelimenin doğru kullanımını daha iyi anlamak için bazı örnek cümleler şöyle sıralanabilir:
Güvenlik görevlileri girişte kimlik kontrolü yaptı.
Fabrikada üretim hattı sürekli kontrol altında tutuluyor.
Doktor, hastanın sağlık durumunu yakından kontrol etti.
Araç kullanmadan önce lastiklerin kontrol edilmesi gerekir.
Bu örneklerde görüldüğü gibi kelime her kullanımda kontrol şeklinde yazılır ve farklı ekler alabilir.
Türkçede yazım hataları neden sık görülüyor?
Türkçede yazım hatalarının sık görülmesinin birkaç temel nedeni bulunuyor. Bunlardan biri dilin oldukça geniş bir kelime hazinesine sahip olmasıdır. Aynı kelimenin farklı anlamlarda kullanılabilmesi veya birleşik yapılar oluşturabilmesi zaman zaman karışıklık yaratabiliyor.
Bir diğer önemli neden ise yabancı kökenli kelimeler. Fransızca, Arapça, Farsça ve İngilizce gibi farklı dillerden Türkçeye geçen sözcükler bazen konuşma dilinde değişikliğe uğrayabiliyor. Bu durum yazım hatalarına yol açabiliyor.
Bu nedenle TDK’nin belirlediği yazım kuralları, kelimelerin doğru kullanımını öğrenmek için önemli bir kaynak olarak kabul ediliyor.
Kontrol kelimesinin doğru yazımı nasıl hatırlanır?
Kelimenin doğru yazımını hatırlamak için basit bir yöntem kullanılabilir. Kontrol kelimesi “o” harfiyle yazılır ve içinde “u” harfi bulunmaz. Bu nedenle “konturol” şeklindeki kullanımın yanlış olduğu kolayca fark edilebilir.
Türk Dil Kurumu’na göre doğru yazım:
Kontrol
Yanlış yazım:
Konturol
Türkçede yazım hatalarının önüne geçmek için kelimelerin TDK sözlüğündeki karşılıklarına bakmak en güvenilir yöntem olarak kabul edilir.
