İş yerinde mobbing, son yıllarda en sık konuşulan çalışma hayatı sorunlarından biri haline geldi. Araştırmalar, çalışanların dörtte birinden fazlasının kariyerleri boyunca en az bir kez zorbalığa maruz kaldığını gösteriyor. Yetişkin bireylerin bulunduğu profesyonel ortamlarda zorbalığın hâlâ varlığını sürdürmesi ise dikkat çekiyor. Uzmanlara göre mobbing hem birey hem de kurum için yüksek bir psikolojik ve ekonomik maliyet anlamına geliyor.
Mobbing nedir?
Mobbing, bir çalışana yönelik sistematik, uzun süreli ve kasıtlı psikolojik baskı, aşağılama veya dışlama davranışlarıdır. İş Kanunu çerçevesinde mobbing; bir çalışanın itibarını zedeleyen, mesleki konumunu sarsan ve sürekli şekilde taciz içeren eylem ve davranışlar olarak tanımlanır.
Bu davranışlar tek seferlik bir tartışmadan farklıdır. Mobbing, süreklilik ve kasıt unsuru taşıyan bir yıldırma sürecidir.
İş yerinde mobbing neden olur?
Uzmanlara göre iş yerindeki zorbalar genellikle iki temel profilden birine girer:
Güvensiz ve kendi iç çatışmalarını başkalarını küçümseyerek bastırmaya çalışan kişiler
Güç ve kontrol arzusuyla hareket eden, otoriteyi baskı aracı olarak kullanan kişiler
Sorun şu ki, bu özellikler bazen yönetim, insan kaynakları veya üst düzey pozisyonlarda daha sık görülebiliyor. Bu durum, mağdurun şikâyet kanallarına ulaşmasını zorlaştırabiliyor.
İşyerinde zorbalık nasıl tespit edilir?
Mobbing çoğu zaman açık fiziksel şiddet şeklinde değil, psikolojik baskı olarak ortaya çıkar. En yaygın belirtiler şunlardır:
Sürekli söz kesme, küçümseme, alay etme
Dedikodu yayma, itibar zedeleme
Sosyal izolasyon, görmezden gelme
Aşırı iş yükü verme veya işi tamamen elinden alma
Mantıksız son tarihler koyma
Başarıyı görmezden gelme veya emeği sahiplenme
Tehdit, sindirme veya bağırma
Bu davranışların düzenli ve sistematik şekilde tekrar etmesi mobbing göstergesi olabilir.
Zorbalığa uğrayan kişi ne yapmalı?
Mobbing mağdurlarının en sık yaptığı hata, durumu görmezden gelmek veya katlanmaya çalışmaktır. Oysa sistemli bir şekilde hareket etmek önemlidir.
1. Olay günlüğü tutun
Tarih, saat, tanıklar ve yaşanan olayın ayrıntılarını kaydedin. Yazılı deliller sürecin en önemli parçasıdır.
2. Yazılı belgeleri saklayın
E-posta, mesaj, not gibi tüm iletişim kayıtlarını muhafaza edin.
3. Profesyonel duruşunuzu koruyun
Performans değerlendirmeleri ve referanslarınızı saklayın. İşinizi en iyi şekilde yapmaya devam edin.
4. Davranışı açıkça ifade edin
Kendinizi güvende hissediyorsanız, “Bu davranış beni olumsuz etkiliyor ve kabul edilemez” diyerek sınır koyun. “Ben dili” kullanmak önemlidir.
5. Resmi kanalları kullanın
İş yerinde mobbing politikası varsa, prosedürü takip edin. Birden fazla başvuru kanalı olması önemlidir.
6. Yalnız kalmamaya özen gösterin
Zorba ile bire bir ortamlardan kaçının ve iş arkadaşlarınızla bağlantınızı koparmayın.
Mobbing ile nasıl başa çıkılır?
Kurumsal düzeyde çözüm için:
Çalışanlara düzenli eğitim verilmesi
Açık ve görünür şikâyet mekanizmaları oluşturulması
Tanık müdahale eğitimleri düzenlenmesi
Hiç kimseye ayrıcalık tanınmaması
En kritik nokta, zorbalığın kanıtlandığı durumlarda pozisyon fark etmeksizin yaptırım uygulanmasıdır. “İşi iyi yapıyor” gerekçesiyle görmezden gelmek, kurum kültürünü zehirler.
Kaç çeşit zorbalık vardır?
Zorbalık farklı biçimlerde ortaya çıkabilir:
Sözlü zorbalık: Hakaret, küçümseme, alay
Fiziksel zorbalık: İtme, vurma, tehdit
Jest ve mimik zorbalığı: Gözdağı veren bakış ve hareketler
Dışlama: Sosyal izolasyon
Gasp ve tehdit: Zorla para veya eşya alma
Siber zorbalık: E-posta, mesaj veya sosyal medya üzerinden taciz
İş yerinde en sık görülen tür, sözlü ve psikolojik zorbalıktır.
Mobbing neden ciddiye alınmalı?
Mobbing yalnızca bireyin ruh sağlığını değil, kurumun verimliliğini de etkiler. Sürekli stres, tükenmişlik, performans düşüşü ve işten ayrılma oranlarının artmasına neden olabilir. Uzun vadede ise kurumsal itibara zarar verir.
İş yerinde mobbing, görmezden gelindiğinde büyüyen bir sorundur. Hem çalışanların hem de kurumların bilinçli ve kararlı adımlar atması, sağlıklı bir çalışma ortamı için hayati önem taşır.
