Dünya genelinde ve Türkiye'de bioçeşitlilik, insan faaliyetleri ve iklim krizinin baskısı altında tarihinin en zorlu dönemlerinden birini geçiriyor. Kaçak avcılık, kontrolsüz kıyı yapılaşması ve habitat kayıpları nedeniyle yüzlerce canlı türü yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Bilim insanları ve çevre örgütleri, kritik eşikteki türleri korumak için zamanla yarışıyor. Peki, küresel ölçekte ve ülkemizde nesli kritik derecede tehlike altında olan bu hayvanlar hangileri ve yaşamlarını hangi bölgelerde sürdürüyorlar?
Dünya Genelinde Nesli Tükenmek Üzere Olan Hayvanlar Hangileri ve Nerelerde Yaşıyorlar?
Küresel ölçekte yapılan araştırmalar, bazı canlı türlerinin nüfusunun kritik seviyelerin altına gerilediğini gösteriyor. Tropikal ormanlardan kutup buzullarına kadar pek çok bölgede yaşam mücadelesi veren bu türler, habitat kaybı ve yasa dışı avlanma nedeniyle yok oluşun eşiğinde bulunuyor.
Cava Gergedanı (Rhinoceros sondaicus)
Doğal yaşam alanlarının daralması ve kaçak avcılık, Cava gergedanını dünyanın en nadir memelilerinden biri haline getirdi. Günümüzde doğada yalnızca 70 civarında bireyin kaldığı tahmin ediliyor. Bu kritik tür, varlığını sadece Endonezya'da bulunan Ujung Kulon Milli Parkı koruma alanında sürdürebiliyor.
Amur Leoparı (Panthera pardus orientalis)
Dünyanın en nadir büyük kedi türü olarak bilinen Amur leoparı, habitat parçalanması nedeniyle büyük bir tehdit altında. Vahşi doğada sayıları 100 ila 120 arasında değişen bu canlılar, Rusya'nın doğusu ile Çin sınırındaki ılıman ormanlık alanlarda yaşam mücadelesi veriyor.
Körfez Muturu (Phocoena sinus)
Deniz koruma alanlarının ve kaçak balıkçılık ağlarının en büyük kurbanı olan körfez muturu, yok olmaya en yakın deniz memelisidir. Ağlara takılma vakaları nedeniyle dünyada 10'dan az bireyinin kaldığı öngörülüyor. Bu tür, yalnızca Meksika sınırları içindeki Kaliforniya Körfezi'nin kuzey sularında tespit edilebiliyor.
Sumatra Kaplanı (Panthera tigris sumatrae)
Orman alanlarının tarım arazilerine dönüştürülmesi, Sumatra kaplanının yaşam alanlarını neredeyse tamamen yok etti. Vahşi doğadaki nüfusu 400'ün altına düşen bu yırtıcı tür, yalnızca Endonezya'ya bağlı Sumatra Adası'nın derin tropikal ormanlarında varlığını korumaya çalışıyor.
Borneo ve Sumatra Orangutanları
Güneydoğu Asya'daki palmiye yağı üretimi ve ormansızlaşma, orangutan popülasyonuna ağır darbeler vurdu. Ağaçta yaşayan en büyük memeliler olan Borneo ve Sumatra orangutanları, yalnızca isimlerini aldıkları Borneo ve Sumatra adalarındaki yağmur ormanlarında bulunuyor.
Kutup Ayısı (Ursus maritimus)
Küresel ısınmaya bağlı olarak deniz buzullarının hızla erimesi, kutup ayılarının avlanma alanlarını yok ediyor. İklim değişikliğinin simgesi haline gelen bu tür, Kuzey Kutup Bölgesi (Arktik) çevresindeki buzul alanlarda yaşamını sürdürmeye gayret ediyor.
Türkiye'de Nesli Tükenmek Üzere Olan Hayvanlar Hangileri ve Nerelerde Yaşıyorlar?
Türkiye, zengin biyolojik çeşitliliğine rağmen habitat tahribatı ve yapılaşma nedeniyle pek çok endemik ve nadir türe ev sahipliği yapmakta zorlanıyor. Ülkemizde koruma altına alınan bazı türler, belirli bölgelerde hayata tutunmaya çalışıyor.
Akdeniz Foku (Monachus monachus)
Kıyı yağması ve deniz kirliliği, tüm dünyadaki nüfusu 700 civarında olan Akdeniz fokunu kritik listeye soktu. Türkiye kıyıları bu tür için hayati önem taşıyor. Akdeniz fokları, ülkemizde Ege ve Akdeniz'in insan eli değmemiş, el değmemiş kayalık kıyılarında ve doğal su altı mağaralarında sığınacak yer arıyor.
Kelaynak (Geronticus eremita)
Geçmişte Orta Doğu ve Avrupa'da yaygın olan kelaynakların doğal popülasyonu serbest doğada neredeyse tamamen tükendi. Türkiye'de yürütülen özel koruma programları sayesinde türün devamlılığı sağlanıyor. Kelaynaklar, Şanlıurfa'nın Birecik ilçesinde yer alan özel koruma ve üretme istasyonunda yaşamlarını sürdürüyor.
Anadolu Leoparı (Panthera pardus tulliana)
Uzun yıllar boyunca soyunun tükendiği düşünülen Anadolu leoparı, yürütülen alan taramalarıyla yeniden gündeme geldi. Son yıllarda yerleştirilen fotokapanlar sayesinde varlığı tekrar belgelenen bu gizemli büyük kedi, Doğu ve Güneydoğu Anadolu'nun sarp ve insan erişiminden uzak dağlık alanlarında varlığını devam ettiriyor.
Caretta Caretta (Çanaklı Deniz Kaplumbağası)
Akdeniz çanağının en eski sakinlerinden Caretta Carettalar, insan yoğunluğu ve ışık kirliliği yüzünden üreme alanlarını kaybetme riski yaşıyor. Deniz kaplumbağaları, Türkiye'de Akdeniz kıyı şeridinde yer alan Dalyan, Çıralı, Anamur ve İztuzu kumsalları başta olmak üzere koruma altındaki özel plajlara yumurta bırakarak çoğalıyor.
