Google, 14 Ağustos’ta ana sayfasında özel bir Doodle ile Türkiye’nin bilim tarihine damga vuran isimlerden Prof. Dr. Nüzhet Gökdoğan’ı andı. “Nüzhet Gökdoğan’ın 113. yaş gününü kutladı” ifadesiyle yayımlanan Doodle, kısa sürede geniş kitlelerin dikkatini çekti. Bunun ardından “Google Doodle olan Prof. Dr. Nüzhet Gökdoğan kimdir?” sorusu arama motorlarında üst sıralara taşındı. Türkiye’nin ilk kadın gök bilimcilerinden biri olarak bilinen Gökdoğan’ın yaşamı ve akademik mirası yeniden gündeme geldi.
Google Doodle olan Prof. Dr. Nüzhet Gökdoğan kimdir?
Türkiye’nin ilk kadın gök bilimcilerinden biri olarak tanınan Prof. Dr. Nüzhet Gökdoğan, aynı zamanda Türk astronom ve matematikçi kimliğiyle bilim dünyasında önemli bir yer edindi. 1910 yılında İstanbul’da dünyaya gelen Gökdoğan, disiplinli eğitimi ve uluslararası akademik birikimiyle Cumhuriyet döneminin en güçlü bilim insanlarından biri oldu.
Google’ın Doodle ile anması, yalnızca bir doğum günü kutlaması değil; Türkiye’de kadınların bilimdeki yerini temsil eden güçlü bir simge olarak da yorumlandı. Bu nedenle “Nüzhet Gökdoğan kimdir?” sorusu, kısa sürede gündemin en çok merak edilen başlıkları arasına girdi.
astronom ve matematikçi Prof. Dr. Nüzhet Gökdoğan nerede doğdu?
Prof. Dr. Nüzhet Gökdoğan, 1910 yılında İstanbul’da doğdu. Babası, Atatürk’ün silah arkadaşlarından tümgeneral Mehmet Zihni Toydemir; annesi ise Nebihe Hanım olarak biliniyor. Eğitim hayatına erken yaşlardan itibaren yatılı olarak devam eden Gökdoğan, Erenköy Kız Lisesi’nden 1928 yılında mezun oldu.
Bu dönemde devlet bursu kazanarak yurtdışına gönderilmesi, onun kariyerindeki en kritik dönüm noktalarından biri oldu. Çünkü bu burs, Türkiye’nin bilim alanında yetiştirmek istediği isimler arasında yer aldığını da gösteriyordu.
Nüzhet Gökdoğan kimdir sorusu neden Google Doodle ile gündeme geldi?
Google, 14 Ağustos tarihli Doodle’ında “Nüzhet Gökdoğan’ın 113. yaş gününü kutladı” mesajını kullandı. Doodle açıklamasında ise “Türkiye'nin ilk kadın gök bilimcilerinden biri olarak tanınan Türk astronom ve matematikçi Nüzhet Gökdoğan’ı anıyor” ifadeleri yer aldı.
Bu paylaşım, hem bilim camiasında hem de sosyal medyada geniş yankı buldu. Google Doodle etkisiyle, daha önce adını duymamış kitleler de “Prof. Dr. Nüzhet Gökdoğan kimdir?” sorusunu araştırmaya başladı.
Nüzhet Gökdoğan Fransa’da hangi eğitimleri aldı?
Nüzhet Gökdoğan, devlet bursu ile Fransa’ya gönderildikten sonra önce Lyon Kız Lisesi’nde Fransızca öğrendi. Daha sonra Lyon’daki Erkek Lisesi kısmına geçerek matematik ağırlıklı bir öğrenim gördü. 1932 yılında Lyon Üniversitesi’nde matematik lisansını tamamladı.
1933 yılında ise Paris Üniversitesi’nde fizik eğitimine başladı. Bu süreçte Paris Gözlemevi’nde staj yaparak astronomi alanındaki bilgisini doğrudan gözleme dayalı bir biçimde geliştirdi. Yıl sonu sınavlarının ardından Türkiye’ye dönen Gökdoğan, kısa sürede akademik kariyerine güçlü bir başlangıç yaptı.
Nüzhet Gökdoğan ilk Türk doçent unvanını nasıl aldı?
Türkiye’ye döndükten sonra İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Astronomi Enstitüsü’nde göreve başlayan Nüzhet Gökdoğan, burada “ilk Türk doçenti” olarak atandı. Bu görev, yalnızca akademik bir başarı değil; aynı zamanda Cumhuriyet döneminde bilim alanında yerli kadroların güçlendirilmesi açısından da önemli bir adım olarak görülüyor.
Aynı dönemde üniversite bahçesine gözlemevi kurulması çalışmalarına da katıldı. Bu, Türkiye’de astronominin kurumsallaşma sürecinde etkili olan erken girişimlerden biri olarak öne çıktı.
Türk astronom ve matematikçi Prof. Dr. Nüzhet Gökdoğan İstanbul Teknik Üniversitesi’nde ne yaptı?
1936 yılında Yüksek Mühendis Mektebi’ne (bugünkü İstanbul Teknik Üniversitesi) müderris muavini olarak atanan Nüzhet Gökdoğan, bu kurumun ilk kadın çalışanı oldu. Burada 1946 yılına kadar matematik doçenti olarak görevini sürdürdü.
Bu yıllar, Türkiye’de kadın akademisyenlerin sayısının son derece sınırlı olduğu bir dönemdi. Dolayısıyla Gökdoğan’ın İTÜ’de görev alması, yalnızca bilimsel değil, toplumsal açıdan da dikkat çeken bir gelişme olarak kayda geçti.
Prof. Dr. Nüzhet Gökdoğan’ın akademik çalışmaları ve çevirileri nelerdi?
Nüzhet Gökdoğan, 1937 yılında İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi’nde doktora tezini tamamladı. Bu tez, fakülte kayıtlarında “bir numaralı tez” olarak yer aldı. 1940 yılında doçent unvanını aldı.
Aynı yıl, William Marshall Smart’ın “Spherical Astronomy” adlı eserini Türkçeye “Kürevî Astronomi” adıyla çevirdi. Bu çeviri, astronomi eğitimi alanında uzun yıllar temel kaynaklardan biri olarak kabul edildi.
1948 yılında profesör unvanını alan Gökdoğan, akademik yaşamı boyunca 6 ders kitabı çevirdi, 3 ders kitabı yazdı ve 13 bilimsel makale yayımladı.
Nüzhet Gökdoğan Türkiye’nin ilk kadın dekanı olarak hangi göreve seçildi?
Prof. Dr. Nüzhet Gökdoğan, 23 Haziran 1954’te İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi dekanlığına seçildi. Bu görevle birlikte Türkiye’nin ilk kadın dekanı unvanını aldı ve iki yıl boyunca bu görevi sürdürdü.
1958 yılından itibaren ise 22 yıl boyunca Astronomi Kürsüsü başkanlığı yaptı. Bu süreçte Fransa, İsviçre ve İtalya’daki önemli rasathanelerle ortak araştırma programları geliştirdi. Bilimsel iş birlikleri, Türkiye’de astronominin uluslararası ağlarla buluşmasında önemli bir rol oynadı.
Nüzhet Gökdoğan Türk Astronomi Derneği ve Türk Kadınlar Derneği ile nasıl anıldı?
Nüzhet Gökdoğan, yalnızca akademik çalışmalarıyla değil, bilim ve toplum alanındaki kurumsal katkılarıyla da tanındı. Türk Matematik Derneği’nin (1948) ve Türk Kadınlar Derneği’nin (1949) kurucuları arasında yer aldı. Ayrıca Türk Kadınlar Derneği başkanlığını da çeşitli dönemlerde yürüttü.
1954 yılında birkaç astronom ile birlikte kurduğu Türk Astronomi Derneği’nin başkanlığını ise 20 yıl boyunca sürdürdü. Bu görev, Türkiye’de astronomi alanındaki organizasyonların gelişmesi açısından kritik bir sorumluluk olarak değerlendirildi.
Nüzhet Gökdoğan ABD’de hangi gözlemevlerinde çalıştı?
1951-1952 yıllarında Amerika Birleşik Devletleri’ne giden Nüzhet Gökdoğan, Michigan eyaletinde önemli gözlemevlerinde çalıştı. Ann Arbor ve McMath Hulbert gözlemevlerinde araştırmalar yaptı. Ayrıca Wilson Dağ Gözlemevi ve Palomar Dağı Gözlemevi’nin merkezinin bulunduğu Pasadena’da bilimsel çalışmalar yürüttü.
Bu deneyim, onun astronomi alanındaki uluslararası düzeydeki yetkinliğini güçlendiren en önemli süreçlerden biri olarak öne çıktı.
Prof. Dr. Nüzhet Gökdoğan ne zaman vefat etti?
Prof. Dr. Nüzhet Gökdoğan, 24 Nisan 2003 tarihinde hayatını kaybetti. Zincirlikuyu Mezarlığı’nda defnedildi. Ardında, Türkiye’de astronomi eğitiminin kurumsallaşmasına katkı sağlayan güçlü bir miras bıraktı.
