Günlük hayatta fark edilmeden maruz kalınan bisfenol A, anne karnında çok küçük miktarlarda bile alınsa kadın ve erkeklerde farklı sağlık risklerine kapı aralayabiliyor.
Plastik ambalajlar, saklama kapları ve gıda paketleri hayatımızın sıradan bir parçası. Ancak yeni bir araştırma, bu ürünlerde kullanılan bisfenol A’nın (BPA) etkilerinin sanılandan çok daha derin ve kalıcı olabileceğini gösteriyor. Özellikle anne karnında maruz kalınan BPA’nın, yıllar sonra bile vücutta iz bıraktığı ortaya çıktı.
Araştırmaya göre bu etki tek tip değil. Aynı madde, kadınlarda ve erkeklerde bambaşka biyolojik yönelimlere neden oluyor ve bu durum ilerleyen yaşlarda farklı hastalık riskleriyle ilişkilendiriliyor.
kadınlar ve erkeklerde ters yönlü değişim
Çalışmada, doğum öncesinde BPA’ya maruz kalan bireylerin yetişkinlik dönemleri incelendi. Sonuçlar dikkat çekiciydi. Kadınlarda biyolojik yapı, bazı yönleriyle erkeklere özgü bir profile kayarken; erkeklerde ise daha çok kadınlara özgü bir tablo ortaya çıktı.
Bu kayma yalnızca teorik bir fark değil. Kadınlarda hücresel düzeyde kanser benzeri bir sürece yaklaşan işaretler görülürken, erkeklerde diyabet ve kalp hastalıklarıyla bağlantılı metabolik sorunlar öne çıktı.
küçücük miktar, büyük sonuç
Araştırmada kullanılan BPA miktarları özellikle çarpıcıydı. Bunlardan biri, insanların günlük hayatta maruz kaldığı seviyeye denk kabul edilen son derece düşük bir dozdu. Diğeri ise yıllar boyunca “güvenli” sayılmış bir üst sınırdı. Her iki durumda da, etkilerin yetişkinlikte hâlâ sürdüğü görüldü.
“Çok küçük dozların bile vücudun çalışma şeklini kalıcı olarak değiştirebildiğini gördük” diyen araştırmanın ilk yazarı Thomas Lind, bulguların önemine dikkat çekiyor. Bu değişimler, fark edilmeden ilerleyen ama uzun vadede ciddi sonuçlar doğurabilecek bir sürece işaret ediyor.
bağışıklık, hormonlar ve günlük sağlık
BPA’nın etkisi yalnızca metabolizma ile sınırlı kalmadı. Bağışıklık sistemi de bu durumdan etkilendi. Erkeklerde bağışıklık hücrelerinin aktivitesi artarken, kadınlarda azaldı.
Kan değerleri ise tabloyu daha anlaşılır hale getirdi. Erkeklerde yağ dengesinde bozulma ve hızlanan bir metabolizma dikkat çekerken, kadınlarda düşük şeker seviyeleri, yüksek insülin ve artmış testosteron etkisi görüldü. Bu durum, kadınlarda sık rastlanan polikistik over sendromuna benzer bir tabloyu akla getiriyor.
neden önemli?
Araştırmacılar, bu sonuçların BPA kullanımına yönelik kaygıları güçlendirdiğini vurguluyor. Özellikle gıda ambalajlarında kullanılan bu maddenin azaltılmasının, ileride ortaya çıkabilecek sağlık sorunlarını önlemede önemli bir adım olabileceği ifade ediliyor.
Çalışma, plastikle temasın yalnızca bugünü değil, anne karnından başlayarak tüm yaşamı etkileyebileceğini hatırlatıyor. Bu da basit görünen günlük alışkanlıkların, sandığımızdan çok daha büyük sonuçlar doğurabileceğini gösteriyor.
