Türkiye’nin ilk kadın doktoru Safiye Ali, Cumhuriyet’in kuruluş sürecinde tıp, eğitim ve kadın hakları alanlarında attığı adımlarla modern Türkiye tarihinin en önemli öncü isimlerinden biri olarak kabul ediliyor. Kadınların yükseköğrenime erişiminin son derece sınırlı olduğu bir dönemde hekim olmayı başaran Safiye Ali, özellikle anne ve çocuk sağlığı alanındaki çalışmalarıyla iz bıraktı. Hayatını toplum sağlığına adayan Safiye Ali, yalnızca bir doktor değil, aynı zamanda bir eğitimci ve sosyal mücadele insanı olarak da hafızalara kazındı.
Safiye Ali’nin Hayatı ve Ailesi: İstanbul’da Başlayan Bir Mücadele
Safiye Ali, 1894 yılında İstanbul’da dünyaya geldi. Babası Ali Kırat Paşa, Osmanlı Devleti’nde önemli görevler üstlenmiş bir devlet adamıydı. Ailesinin eğitime verdiği önem, Safiye Ali’nin erken yaşlarda sağlam bir öğrenim sürecinden geçmesini sağladı. İlk ve orta öğrenimini dönemin saygın okullarından biri olan Amerikan Kız Koleji’nde tamamlayan Safiye Ali, 1916 yılında bu okuldan mezun oldu. Ancak mezuniyetinin ardından karşılaştığı en büyük engel, kadınların Türkiye’de tıp eğitimi alamıyor olmasıydı.
Safiye Ali Nasıl Doktor Oldu? Almanya’da Tıp Eğitimi
Türkiye’de kadınlara tıp eğitiminin kapalı olması, Safiye Ali’yi yurt dışına yöneltti. Birinci Dünya Savaşı’nın tüm zorluklarına rağmen Almanya’ya giden Safiye Ali, Würzburg Üniversitesi Tıp Fakültesi’ne kabul edildi. Maddi imkânsızlıklar ve savaş koşullarına rağmen eğitimini başarıyla sürdüren Safiye Ali, sınavlardaki üstün başarısı nedeniyle Bavyera Millî Eğitim Bakanlığı tarafından “doktor namzeti” unvanına layık görüldü. 1921 yılında “bebeklerde iç menenjit kanaması” konulu teziyle mezun olarak hekimlik diplomasını aldı ve Türkiye’nin ilk kadın doktoru olma yolunda en önemli adımı attı.
Türkiye’nin İlk Kadın Doktoru Safiye Ali ve Eğitimci Kimliği
Doktora eğitimini tamamladıktan sonra İstanbul’a dönen Safiye Ali, uzmanlık alanı olarak kadın ve çocuk hastalıklarını seçti. İhtisasını ilerletmek amacıyla yeniden Almanya’ya giden Safiye Ali, burada doktor Ferdinand Krekeler ile evlendi. Eşi daha sonra Ferdi Ali adını aldı. 1923 yılında Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk kadın doktoru olarak resmi icazetnamesini alan Safiye Ali, eşiyle birlikte Cağaloğlu’nda muayenehane açtı. Bununla da yetinmeyen Safiye Ali, Amerikan Koleji bünyesinde açılan kız tıp okulunda jinekoloji ve obstetrik dersleri vererek Türkiye’de tıp eğitimi veren ilk kadın öğretim üyesi oldu.
Anne ve Çocuk Sağlığına Adanan Bir Hayat: Süt Damlası Çalışmaları
Safiye Ali denildiğinde akla gelen en önemli çalışmaların başında “Süt Damlası” bakımevleri geliyor. 1925 yılında Himaye-i Etfal Cemiyeti’ne devredilen bu kurumun başına geçen Safiye Ali, özellikle yoksul ailelerin çocuklarına yönelik sağlık hizmetlerini modern bir yapıya kavuşturdu. Anneleri emzirmeye teşvik eden Safiye Ali, yetersiz beslenen çocukların sağlıklı süte ve gıdaya ulaşmasını sağladı. Ayrıca sütten kesilen zayıf çocuklar için Hilal-i Ahmer Hanımlar Merkezi bünyesinde özel bir muayenehane kurarak anne ve çocuk sağlığı alanında kalıcı bir model oluşturdu.
Safiye Ali ve Kadın Hakları Mücadelesi
Safiye Ali, mesleki başarılarının yanı sıra kadın hakları alanındaki çalışmalarıyla da öne çıktı. Türk Kadınlar Birliği’nin Sıhhiye Komisyonu başkanlığını üstlenen Safiye Ali, fuhuşla mücadele ve kadın sağlığı konularında aktif rol aldı. 1928 yılında Bolonya’da düzenlenen Beynelmilel Kadın Doktorlar Konferansı’na katılarak Türkiye’yi uluslararası alanda temsil etti. Buradaki gözlemlerini Servet-i Fünun dergisinde yayımlayan Safiye Ali, Türk kadınlarının sosyal hayatta daha güçlü bir konuma gelmesi için fikir üretti. O yıllarda kadın bir doktorun toplumda kabul görmesi zor olduğundan, bazı resmi kayıtlarda adının “Safiye Ali Bey” olarak geçmesi dikkat çekti.
Safiye Ali’nin Vefatı ve Tıp Tarihindeki Mirası
Safiye Ali’ye meslek hayatının en verimli döneminde kanser teşhisi konuldu. Tedavi amacıyla Almanya’ya yerleşen Safiye Ali, İkinci Dünya Savaşı’nın ağır şartlarına rağmen sağlığı el verdiğince doktorluk yapmayı sürdürdü. 5 Temmuz 1952 tarihinde Dortmund’da 58 yaşında hayatını kaybetti. Safiye Ali’nin çocuğu olup olmadığına dair net bir bilgi bulunmasa da, onun en büyük mirası kurtardığı binlerce çocuk ve önünü açtığı kadın hekimler oldu. Bugün Almanya’da bir sokağa ve Türkiye’de birçok sağlık kuruluşuna Safiye Ali’nin adı verilerek bu öncü doktorun hatırası yaşatılıyor.
