Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), sahte sigortalılıkla mücadele kapsamında her yıl yaklaşık 100 bin emeklilik işlemini iptal ediyor. Fiili çalışması olmayan, paravan şirketlerden sigortalı gösterilen ya da sahte boşanma yoluyla yetim maaşı alan kişilerin emeklilikleri geriye dönük olarak iptal ediliyor. Yatırılan primler iade edilmiyor, alınan maaş ve sağlık yardımları ise faiziyle geri tahsil ediliyor.
Sosyal Güvenlik Baş Uzmanı İsa Karakaş, SGK’nın hangi durumları “sahte sigortalılık” kapsamında değerlendirdiğini ve emekliliğin hangi hallerde iptal edildiğini tek tek açıkladı.
SGK sahte sigortalılık nedir, hangi durumlarda emeklilik iptal edilir?
İsa Karakaş’a göre temel kriter “fiili ve gerçek çalışma” şartı. Bir kişi bir iş yerinde gerçekten çalışmıyorsa ancak sigortalı gösteriliyorsa, bu durum sahte sigortalılık sayılıyor.
Günlük hayatta bazı kişilerin bir arkadaşının, akrabasının ya da dostunun iş yerinden sigortalı gösterildiğini belirten Karakaş, ortada gerçek bir hizmet akdi yoksa SGK’nın bu sigortalılığı iptal ettiğini vurguladı. Aradan uzun yıllar geçmiş olsa bile, fiili çalışma tespit edilemezse hem sigortalılık hem de kazanılmış emeklilik hakkı iptal ediliyor.
Gerçek bir iş yerinde, gerçek bir işçi olarak çalışanların ise endişe etmesine gerek olmadığı ifade ediliyor.
Paravan şirket ve sahte iş yeri tespiti nasıl yapılıyor?
SGK’nın son dönemde denetimlerini artırdığı ve “İş Yeri Karnesi Sistemi” üzerinden risk analizi yaptığı belirtiliyor. Kağıt üzerinde kurulmuş, gerçekte faaliyeti olmayan paravan şirketler özellikle mercek altında.
Karakaş’ın verdiği bilgilere göre SGK hizmet dökümünde bazı harf kodları yer alıyor:
“Ş” harfi: Şüpheli iş yeri
“K” harfi: Kontrollü iş yeri
“S” harfi: Sahte iş yeri
Sosyal güvenlik denetmenleri yaptıkları inceleme sonucunda iş yerinin sahte olduğuna kanaat getirirse, bu iş yerinden bildirilen tüm sigortalılık kayıtları iptal ediliyor. Bu durumdan emeklilik hakkı elde etmiş olanlar da etkileniyor.
Şirket sahibi kendini SSK’lı gösterirse emeklilik iptal edilir mi?
Emekliliğin iptal edilmesine yol açan bir diğer önemli durum ise şirket sahibi veya ortaklarının kendilerini 4/A’lı (SSK’lı) göstermesi.
Karakaş, kendi iş yerinde SSK’lı gibi gösterilen kişilerin sigortalılığının SGK tarafından iptal edildiğini belirtti. Bu kişiler otomatik olarak BAĞ-KUR (4/B) statüsüne geçiriliyor. Bu değişiklik emeklilik şartlarını da doğrudan etkiliyor.
Eğer kişi SSK şartlarına göre emekli olmuşsa, statü değişikliği nedeniyle emekliliğin iptali söz konusu olabiliyor.
Eşinin iş yerinde sigortalı olmak sahte sigortalılık sayılır mı?
Yasal olarak bir eş, diğer eşin iş yerinde sigortalı olabilir. Ancak burada da temel şart gerçek ve ücretli çalışma.
Karakaş, eşin yalnızca yardım amaçlı çalışması ve ücret almaması durumunda bunun hizmet akdi sayılmayacağını belirtti. Gerçek bir işçi gibi çalışılmıyorsa ve ücret ödenmiyorsa SGK bu sigortalılığı da iptal edebiliyor.
Dolayısıyla eşin iş yerinde sigortalı görünmesi tek başına yeterli değil; fiili çalışma ve ücret unsuru aranıyor.
Sahte boşanma yapanların yetim maaşı iptal ediliyor
SGK’nın sıkı denetim yaptığı bir diğer alan ise sahte boşanma yoluyla yetim maaşı alınması.
Evli olduğu halde kağıt üzerinde boşanarak vefat eden babanın emekli maaşını almak isteyen kişiler tespit edildiğinde, SGK yetim maaşını iptal ediyor. Daha önce ödenen maaşlar ise faiziyle birlikte geri alınıyor.
Benzer şekilde işsizlik maaşı almak, pahalı sağlık veya diş tedavilerinden yararlanmak, doğum yardımı ya da iş göremezlik ödeneği almak amacıyla yapılan sahte sigortalılıklar da iptal nedeni sayılıyor.
Sahte sigortalılıkta primler iade ediliyor mu?
Sahte sigortalılığın en ağır sonuçlarından biri yatırılan primlerin iade edilmemesi. Karakaş, paravan ya da sahte iş yerlerinden yatırılan primlerin SGK tarafından gelir kaydedildiğini ve geri ödenmediğini belirtti.
Eğer kişi emekli maaşı aldıysa, bu maaş gecikme zammı ve faiziyle birlikte geri tahsil ediliyor. Sağlık yardımları, hastane ve diş tedavi giderleri, doğum yardımları, iş göremezlik ödenekleri ve süt parası gibi tüm ödemeler de faiziyle geri alınıyor.
Ayrıca sahte iş yeri kurulması Türk Ceza Kanunu kapsamında suç teşkil edebiliyor ve savcılık süreci başlatılabiliyor.
100 bin emeklilik iptali uyarısı
SGK’nın her yıl yaklaşık 100 bin emeklilik işlemini iptal etmesi, sahte sigortalılık ve sahte boşanma konusundaki denetimlerin boyutunu ortaya koyuyor. Uzmanlar, gerçek ve fiili çalışmaya dayanmayan hiçbir sigortalılık işleminin güvenli olmadığını vurguluyor.
Emeklilik hakkını riske atmamak için sigortalılık statüsünün yasal zeminde ve gerçek çalışma ilişkisine dayanması gerektiği hatırlatılıyor. SGK denetimleri sürerken, sahte sigortalılık yapanlar için hem mali hem de hukuki sonuçlar ağırlaşıyor.
