Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve Sağlık Bakanlığı tarafından açıklanan 2025 yılı Türkiye Sağlık Araştırması sonuçları, ülke genelindeki tütün ürünü kullanımı trendlerinde çarpıcı değişimi gözler önüne serdi. Son 17 yıllık dönem mercek altına alındığında, erkeklerde sigara bırakma eğilimi gözlenirken kadın nüfustaki tüketim oranlarının hızla yükselmesi dikkat çekti. Toplum sağlığını tehdit eden bu artışa karşı saha denetimleri ve koruyucu sağlık hizmetleri eş zamanlı olarak artırıldı.
Türkiye'de Tütün Ürünü Kullanım Oranları ve TÜİK Verileri
Türkiye’de 2008 ile 2025 yılları arasını kapsayan 17 yıllık süreçte genel tütün kullanımı yüzde 31,2 seviyesinden yüzde 33,2’ye ulaştı. 15 yaş ve üzeri nüfusta yapılan incelemeler, cinsiyet grupları arasında zıt yönlü bir tablo ortaya çıkardı.
Geçmiş yıllarda erkeklerde yüzde 47,9 olan tüketim oranı yüzde 46 seviyesine gerilerken, kadınlarda tütün kullanım oranı yüzde 15,2’den yüzde 20,6’ya tırmandı. Bu değişim, kadın nüfusta tütün kullanımının 17 yılda yüzde 35 oranında bir artış kaydettiğini gösterdi.
Kadınlarda Sigara Tüketiminin Yükselişi ve Erkeklerdeki Düşüş Trendi
Tütün ve tütün mamulleri kullanımında erkek nüfusta zaman içinde dalgalanmalar yaşandı. 2012 verilerinde yüzde 41,5’e kadar düşen, 2014’te ise yüzde 47,4 seviyesine çıkan erkeklerdeki kullanım oranı, 2025 yılı itibarıyla yüzde 46 olarak kayıtlara geçti.
Kadın grubunda ise istikrarlı bir tırmanış grafiği izlendi. Uzmanlar, kadınlar arasındaki bu yükselişin önlenmesi adına özel bilgilendirme ve farkındalık çalışmalarının hayati önem taşıdığına dikkat çekiyor.
Tütün Kaynaklı Hastalıklar ve Türkiye'deki Sağlık Riskleri
Tütün mamullerinin kullanımı, küresel ölçekte kronik hastalıkların yaklaşık yüzde 25’inden ve akciğer kanseri vakalarının yüzde 90’ından sorumlu tutuluyor. Dünya genelinde her yıl 7 milyon insan tütüne bağlı nedenlerle yaşamını yitirirken, bu ölümlerin 1,6 milyonu tütün dumanına pasif maruziyetten kaynaklanıyor.
Türkiye tablosuna bakıldığında ise her yıl yaklaşık 125 bin kişi tütün kullanımı ve pasif etkilenim nedeniyle hayatını kaybediyor. Bu kayıpların 25 binini yalnızca duman altı kalan pasif içiciler oluşturuyor.
Türkiye, erkeklerde akciğer kanseri görülme sıklığı ve bu hastalığa bağlı can kayıplarında dünya listelerinin başında yer alıyor. Güncel veriler, ülkedeki tüm ölümlerin yüzde 67,3’ünün sigarayla doğrudan bağlantılı olan dolaşım sistemi hastalıkları, tümörler ve solunum yolu rahatsızlıklarından meydana geldiğini kanıtlıyor. Tütün dumanı, içicilerin yanı sıra aynı mekânı paylaşan çocukları, gençleri ve çalışanları da ciddi risk altına sokuyor.
Sağlık Bakanlığı Tütünle Mücadele Timleri ve Poliklinik Hizmetleri
Sağlık Bakanlığı, tütün bağımlılığıyla mücadeleyi saha düzeyine yaymak amacıyla 81 ilde Tütünle Mücadele Timleri ile Mobil Sigara Bırakma Polikliniklerini devreye soktu. Eylül 2025 tarihi itibarıyla göreve başlayan bu ekipler, kısa sürede geniş kitlelere ulaştı.
Saha ekipleri bugüne kadar 1 milyondan fazla vatandaşa doğrudan temas ederek tütün dumanının pasif zararları hakkında bilgilendirmede bulundu. Sigarayı bırakmak isteyen bireylere ise mobil kliniklerde görevli uzman hekimler tarafından danışmanlık ve tedavi yönlendirmesi sağlandı.
Çapraz Denetimler ve Dumansız Hava Sahası Uygulamaları
Dumansız Hava Sahası düzenlemeleri kapsamında, sigara kullanmayan vatandaşların hakkını korumak ve kapalı alan ihlallerinin önüne geçmek adına denetim mekanizmaları sıkılaştırıldı. Uygulamada standart sağlamak amacıyla iller arası iş birliğiyle "çapraz denetim" modeli başlatıldı.
Farklı illerden gelen denetim ekipleri, sahada habersiz kontroller gerçekleştirerek mevzuata uyumu inceliyor. Vatandaşlardan gelen ihbar ve bildirimler de tütün denetim ekipleri tarafından anında değerlendirilerek gerekli idari işlemler uygulanıyor.
Çocuk ve Gençlerin Tütün Ürünlerinden Korunması
"2024-2028 Tütün Kontrolü Strateji Belgesi ve Eylem Planı" çerçevesinde, genç nesillerin tütün mamullerine erişiminin engellenmesi birincil hedef olarak belirlendi.
Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Türkiye Yeşilay Cemiyeti, YÖK ve Gençlik ve Spor Bakanlığı ortaklığıyla okul çağındaki çocuklara, öğretmenlere ve velilere yönelik önleyici eğitim programları kesintisiz sürdürülüyor.
