Büyük şehir hayatının en can sıkıcı sorunlarından biri, her geçen gün daha fazla hissedilen hava kirliliği. Trafik, sanayi ve yoğun yapılaşma nedeniyle milyonlarca kişi “derin bir nefes” alabileceği daha temiz bölgelere yöneliyor. Ancak bunun için her zaman uzaklara gitmek gerekmiyor. 2023 Dünya Hava Kalitesi Raporu’nda paylaşılan veriler, Türkiye’de hâlâ havası mis gibi olan şehirlerin bulunduğunu ortaya koyuyor.
Türkiye’nin havası en temiz şehirleri listesi neden merak ediliyor?
Türkiye’de son yıllarda artan hava kirliliği şikâyetleri, “en temiz şehirler” listesini özellikle büyük kentlerde yaşayanlar için kritik hale getirdi. Çünkü hava kalitesi yalnızca günlük konforu değil, uzun vadede sağlığı da doğrudan etkiliyor. Özellikle PM2.5 olarak bilinen ince partikül maddeler, solunum yollarından kana kadar ulaşabildiği için uzmanların en çok dikkat çektiği risklerden biri olarak görülüyor.
Bu nedenle 2023 Dünya Hava Kalitesi Raporu, yalnızca çevre başlığıyla ilgilenenleri değil; aileleri, kronik rahatsızlığı olanları ve şehir değişikliği düşünenleri de yakından ilgilendiriyor.
2023 Dünya Hava Kalitesi Raporu Türkiye için ne söylüyor?
2023 Dünya Hava Kalitesi Raporu, 134 ülkenin hava kirliliği haritasını çıkararak ülkelerin PM2.5 seviyelerini karşılaştırmalı şekilde kamuoyuna sundu. Raporda, Türkiye’de bazı şehirlerin hava kalitesi açısından oldukça iyi durumda olduğu, bazı bölgelerin ise ciddi risk taşıdığı görüldü.
Verilere göre Türkiye, “tam anlamıyla temiz hava” kategorisinde dünya genelinde sınırlı sayıda ülkenin bulunduğu tabloda, karma bir görünüm sergiliyor. Yani ülke genelinde hava kalitesi her bölgede aynı değil; şehir ve ilçe bazında büyük farklar oluşuyor.
WHO PM2.5 sınırı kaç, temiz hava için değer ne olmalı?
Dünya Sağlık Örgütü (WHO), temiz hava için PM2.5 değerinin en fazla 5 μg/m3 olması gerektiğini belirtiyor. Bu sınır, özellikle solunum ve kalp-damar sağlığını korumak için kritik kabul ediliyor.
Ancak 134 ülkenin değerlendirildiği raporda, 124 ülkede bu değerin olması gereken seviyenin üzerinde olduğu belirtiliyor. Bu tablo, hava kirliliğinin küresel ölçekte neredeyse istisnasız bir sorun haline geldiğini açıkça gösteriyor.
Dünya genelinde gerçekten temiz havaya sahip 7 ülke hangileri?
Raporun dünya ölçeğindeki en dikkat çekici verilerinden biri, “gerçekten temiz havaya sahip” ülke sayısının yalnızca 7 olması. WHO verilerine göre temiz hava standardına yaklaşabilen ülkeler şunlar:
Avustralya
Estonya
Finlandiya
İzlanda
Mauritius
Yeni Zelanda
Grenada
Bu ülkeler, PM2.5 seviyelerini uzun vadede düşük tutabilen nadir bölgeler arasında gösteriliyor.
Havası en kirli ülkeler listesinde Bangladeş neden zirvede?
Havası en kirli ülkeler listesinde Bangladeş’in ilk sırada yer aldığı belirtiliyor. Bu ülkede yaşayan insanların, normal kabul edilenin yaklaşık 15 katı üzerinde kirli havayı soluduğu ifade ediliyor.
Uzmanlar, Bangladeş gibi ülkelerde yoğun nüfus, kontrolsüz sanayileşme, trafik ve enerji üretiminde kullanılan kaynakların bu sonucu doğurduğunu vurguluyor. Bu durum aynı zamanda, hava kirliliğinin yalnızca yerel değil küresel bir sağlık problemi olduğunu da ortaya koyuyor.
Türkiye’nin havası en kirli illeri hangileri, hangi şehirler riskte?
Türkiye’de hava kirliliği denildiğinde tablo şehirden şehre değişiyor. 2023 Dünya Hava Kalitesi Raporu’nda yer alan bilgilere göre Türkiye’de havası en kirli iller arasında ilk sıraya Iğdır yerleşiyor.
Diğer yandan raporda, Türkiye’nin havası en kirli ili olarak Osmaniye öne çıkıyor. Bu veri, özellikle Akdeniz ve Doğu Anadolu gibi farklı bölgelerde de riskli noktalar olabileceğini gösteriyor.
Hava kirliliği yalnızca sanayinin yoğun olduğu şehirlerde değil, coğrafi koşulların etkili olduğu alanlarda da artabiliyor. Özellikle rüzgârın az olduğu, çukur bölgelerde kirli hava daha uzun süre asılı kalabiliyor.
Türkiye’de havası en kirli ilçeleri nereler, Hendek ve Nilüfer neden öne çıktı?
Raporun dikkat çeken bir başka kısmı ise ilçe bazlı değerlendirmeler. Türkiye’de en kirli havaya sahip yerler listesinde:
Sakarya Organize Sanayi Bölgesi’nin bulunduğu Hendek üçüncü sırada
Gaziantep dördüncü sırada
Bursa’nın Nilüfer ilçesi ise beşinci sırada yer aldı
Bu tablo, sanayi bölgeleri ve yoğun nüfuslu ilçelerde hava kalitesinin daha hızlı bozulabildiğini gösteriyor. Özellikle organize sanayi bölgelerinin çevresinde yaşayan vatandaşlar, hava kalitesindeki değişimi günlük hayatta çok daha net hissediyor.
Türkiye’nin havası en temiz şehirleri neden “şehirden şehre” değişiyor?
Türkiye’nin havası en temiz şehirleri ifadesi tek bir liste gibi düşünülse de, aslında hava kalitesi üzerinde birçok değişken etkili. Bu değişkenler arasında:
Sanayi yoğunluğu
Trafik ve araç sayısı
Coğrafi yapı (vadiler, çukur bölgeler, deniz etkisi)
Rüzgâr ve iklim koşulları
Isınmada kullanılan yakıt türleri
özellikle öne çıkıyor.
Bu nedenle bazı şehirler yıl boyunca temiz hava avantajına sahipken, bazı şehirler mevsimsel olarak daha kirli hale gelebiliyor. Özellikle kış aylarında kömür ve benzeri yakıtların kullanıldığı bölgelerde PM2.5 seviyeleri hızla yükselebiliyor.
Türkiye’nin havası en temiz şehirleri listesi neyi değiştirebilir?
Hava kalitesi verileri yalnızca bir “liste” olmaktan çok daha fazlasını ifade ediyor. Çünkü bu veriler, şehir planlamasından sanayi denetimlerine, ulaşım politikalarından enerji tercihlerine kadar birçok alanda kararları etkileyebiliyor.
Ayrıca “havası en temiz şehirler” listesi, özellikle yaşam kalitesini artırmak isteyenler için de önemli bir referans haline geliyor. Son yıllarda büyük şehirlerden daha sakin yerlere taşınma eğilimi artarken, hava kalitesi de bu tercihlerde belirleyici unsurlardan biri olarak öne çıkıyor.
