Türkiye'de birçok ülkeye vizesiz veya kolaylaştırılmış seyahat imkânı sağlayan yeşil pasaportla ilgili yeni düzenleme teklifleri gündemde. Pilotlar ile mühendis ve mimarların da belirli şartlarla hususi damgalı pasaport alabilmesini öngören teklifler TBMM'ye sunuldu. Peki yeşil pasaport hangi meslek gruplarında geçerli, pilotlar ile mühendis ve mimarlar yeşil pasaport alabilecek mi ve yeni hak ne zaman başlayacak? İşte mevcut durum ve tekliflerde yer alan şartlar.
Yeşil pasaport hangi meslek gruplarında geçerli?
Mevcut uygulamada yeşil pasaport, belirli şartları taşıyan kamu görevlileri ve kanunda özel olarak belirtilen bazı hak sahiplerine veriliyor. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü'nün güncel bilgilendirmesine göre birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu derecelerden emekli olan devlet memurları ve diğer kamu görevlileri kapsamda yer alıyor.
Eski TBMM üyeleri ve eski bakanlar, belirli şartları taşıyan belediye başkanları, bazı kamu kurumu ve kuruluşlarında görev yapan kişiler ile mevzuatta öngörülen koşulları karşılayan diğer hak sahipleri de yeşil pasaport alabiliyor.
Ayrıca bazı ihracatçı şirketlerin belirli sayıdaki yetkilileri ile belirli şartları karşılayan avukatlar için de hususi damgalı pasaport hakkı bulunuyor.
Pilotlar yeşil pasaport alabilecek mi?
Pilotlara yeşil pasaport verilmesini amaçlayan yeni kanun teklifi TBMM'ye sunuldu. Teklifte, havayolu pilot lisansını aldıktan sonra en az 5 yıl fiilen uçuş hizmeti veren pilotlara hususi damgalı pasaport verilmesi öngörülüyor.
TBMM kayıtlarına göre teklif 30 Eylül 2026'da Meclis Başkanlığına geldi ve 1 Ekim 2026'da İçişleri Komisyonu'na sevk edildi. Teklifin mevcut durumunda henüz yasalaşmış bir düzenleme bulunmuyor.
Teklifin gerekçesinde pilotların yurt dışındaki eğitim, uçuş testi ve uçak teslim alma gibi mesleki faaliyetlerde vize işlemleri nedeniyle zaman ve maliyet sorunları yaşayabildiği belirtiliyor.
Mühendis ve mimarlar yeşil pasaport alabilecek mi?
Mühendis ve mimarları ilgilendiren bir diğer kanun teklifi de TBMM'ye sunuldu. Teklif, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği üyesi olan ve meslekte en az 10 yıl kıdemi bulunan mühendis ve mimarlara hususi damgalı pasaport verilmesini amaçlıyor.
Söz konusu teklif 28 Eylül 2026'da TBMM Başkanlığına geldi ve 1 Ekim 2026'da İçişleri Komisyonu'na sevk edildi. Dolayısıyla mühendis ve mimarlar açısından da şu an yürürlüğe girmiş yeni bir yeşil pasaport hakkı bulunmuyor.
Teklifin gerekçesinde, mühendis ve mimarların yurt dışında düzenlenen eğitim, konferans, çalıştay ve teknik etkinliklere katılımının mesleki gelişim açısından önem taşıdığı ifade ediliyor.
Pilot, mühendis ve mimarlar için yeşil pasaport şartları neler?
Meclis'teki yeni tekliflerin yasalaşması durumunda pilotlar için temel şart en az 5 yıl fiili uçuş hizmeti olacak. Mühendis ve mimarlar için ise TMMOB üyesi olmak ve en az 10 yıl mesleki kıdeme sahip bulunmak şartı öngörülüyor.
Tekliflerde ayrıca hak sahipleri açısından belirli suçlara ilişkin soruşturma veya kovuşturma bulunmamasına yönelik şartlar da yer alıyor.
Ancak burada önemli bir ayrım bulunuyor: Söz konusu şartlar şu an yürürlükte olan yeşil pasaport şartları değil, TBMM'ye sunulan kanun tekliflerinde öngörülen şartlar.
Yeşil pasaport düzenlemesi ne zaman başlayacak?
Pilotlar, mühendisler ve mimarlar için hazırlanan düzenlemeler henüz kanunlaşmadı. TBMM'nin resmi kayıtlarında her iki teklifin de İçişleri Komisyonu'nda bulunduğu görülüyor.
Bu nedenle yeni meslek grupları açısından yeşil pasaport başvurularının başlayacağı kesinleşmiş bir tarih bulunmuyor. Tekliflerin komisyonda görüşülmesi, ardından Genel Kurul gündemine gelmesi ve kabul edilerek yürürlüğe girmesi gerekiyor.
Kanunlaşma süreci tamamlanmadan pilot, mühendis veya mimarların yalnızca bu tekliflere dayanarak yeşil pasaport başvurusu yapması mümkün değil.
Yeşil pasaport başvurusu nasıl yapılıyor?
Hususi damgalı pasaport hakkı bulunan kişiler, gerekli belgelerle birlikte Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün belirlediği başvuru merkezlerinden işlem yapabiliyor. Yeşil pasaportlar harçtan muaf tutuluyor ancak pasaport defter bedelinin ödenmesi gerekiyor.
Mevcut sistemde hak sahibinin durumuna göre talep formu, emeklilik yazısı veya ilgili kurumlardan alınan belgeler istenebiliyor. Yeni tekliflerin yasalaşması halinde pilotlar, mühendisler ve mimarlar için başvuru sürecinde hangi belgelerin aranacağı da düzenlemenin yürürlüğe girmesiyle netleşecek.
