Tarihi boyunca pek çok kez onarım ve yeniden yapım sürecinden geçen Ayasofya-i Kebir Camii’nde yürütülen ikinci etap restorasyon çalışmalarında önemli bir eşik aşıldı. 16. yüzyılda Sultan II. Selim döneminde son şeklini alan 65 metre yüksekliğindeki kuzeydoğu minaresinde, 2024 yılında başlatılan kapsamlı çalışmalar başarıyla sonuçlandırıldı. Bilim heyetinin denetiminde yürütülen süreçte, yapının statik güvenliği ve estetik dokusu ön planda tutuldu.
Deprem güvenliği için kısmi söküm yapıldı
Restorasyon öncesinde yapılan sayısal analizler, minarenin olası bir depreme karşı dayanımının yetersiz olduğunu ortaya koymuştu. Bu veriler doğrultusunda; petek, şerefe ve mukarnas bölümleri ile gövdenin üst kısmında kontrollü bir söküm işlemi gerçekleştirildi. Toplamda 411 adet taş ve 26 sıra basamak, her aşaması dijital olarak belgelenerek üstten alta doğru sökülüp sınıflandırıldı. Yapının alt bölümlerinde ise yerinde güçlendirme teknikleri uygulanarak tarihi dokunun korunması sağlandı.
Ayasofya gibi anıtsal yapılarda uygulanan bu "kısmi söküm ve yeniden yapım" yöntemi, modern koruma ilkelerinin başında gelmektedir. Yapısal olarak yorulmuş taşların yerine, orijinaline en yakın mineral yapıya sahip olan Edirne Süloğlu taş ocaklarından getirilen yeni taşlar kullanıldı. Ayrıca yapının genelinde hem yatay hem de düşey doğrultuda paslanmaz çelik elemanlarla donatı yapılarak, minarenin salınım kapasitesi artırıldı ve bütüncül bir statik denge kuruldu.
Alem altın varakla kaplandı
Minarenin zirvesindeki külah bölümünde yer alan ahşap elemanlar konservasyon işleminden geçirilerek ömürleri uzatıldı. Kurşun kaplamaların tamamen yenilendiği çalışmalarda, bakır alem de titizlikle onarılarak altın varakla kaplandı ve paratoner sistemiyle güvenli hale getirildi.
Vakıflar Genel Müdürlüğü kontrolünde, uzman ekiplerce yürütülen bu hassas süreç sonunda Ayasofya’nın kuzeydoğu minaresi, hem gelecek nesillere aktarılacak şekilde deprem güvenliğine kavuştu hem de estetik bütünlüğünü koruyarak ibadete ve ziyarete hazır hale getirildi.
